Category Archives: artikel

Digitaal kennismaken met de toekomst van de branche

Gepubliceerd op

“Ik ben Sarah, ik ben zwanger en ik zet dus een kind op de wereld die in 2040 net volwassen is. 2040, het jaar waarvoor we nu mooie plannen en rapporten hebben gemaakt om de wereld leefbaar en veilig te laten zijn. Voor mij en vooral voor mijn kind. De installatiebranche heeft grote invloed op het verduurzamen, comfortabel en veilig maken van onze woon- en werkplekken. En daarom heb ik hen en alle betrokkenen uitgenodigd.”

Dit zijn de beginzinnen van het nieuwe multimediale programma speciaal voor vakmensen in de techniek dat sinds kort door Nederland reist. Huis van Sarah opent de deuren voor werkgevers en werknemers. Voor samenwerkingspartners. Voor iedereen die zich een onderdeel voelt van de opdracht een toekomstbestendige leefomgeving te creëren. Zes grote verhuiskisten met ieder een eigen kamer en verhaal. Als publiek zit je niet stil; je gaat van kist naar kist met Sarah als je persoonlijke gids. Zes verschillende invalshoeken met uitdagende vragen over de toekomst van technische installatiebranche en jouw eigen toekomst, op weg naar 2025 en verder. De Greenroom, de Sky-highroom, de Hartkamer, het Transformatorhuisje, de Wachtkamer en de Safetyroom staan klaar om de makers van de energietransitie en de digitale samenleving te ontvangen.

Geen papier meer
Wieteke Tichelaar van Wij Techniek is de trekker van dit programma. Zij is programmamanager Kennisontwikkeling en zoekt altijd naar nieuwe manieren om kennis over te dragen. Samen met een team van gedreven collega’s ging ze de uitdaging aan om verkenningen, rapporten en vergezichten om te zetten naar iets dat vakmensen raakt. “We wilden de vakmensen aan het denken zetten, in beweging krijgen en zich vooral trots laten voelen over hoe zij het verschil maken. We hebben prachtige toekomstvisies op papier staan. Denk aan RADAR, CONNECT2025 en SCENARIO2040. Het papier is geduldig en de vergezichten boeiend, maar wat dan… We wilden de rapporten tot leven laten komen bij de vakmensen. Op een creatieve manier.”

Zoektocht
Na de eerdere samenwerking met de TheaterMakers Radio Kootwijk in het kader van de theaterproductie Nieuwe Vrienden, die een aantal jaren door Nederland trok, waren zij de aangewezen partner. Niet voor een opvolging van Nieuwe Vrienden, maar voor een eigenzinnig programma dat raakt. Tichelaar: “Hierbij betrokken we de branche zélf. We spraken met werkgevers, werknemers, sociale partners en wetenschappers. Voortdurend stelden we de vraag: ‘wat moet er in Nederland gebeuren om de energietransitie te kunnen maken, wat kunnen we daar als sector in betekenen en hoe kunnen onze vakmensen daar het verschil in maken?’ Ja, dat klinkt misschien wel hoogdravend, maar je moet gewoon de lat hoog leggen. Iedereen ziet dat we op een kruispunt staan; we moeten als technische sector een sleutelrol pakken om de toekomstbestendige leefomgeving vorm te geven.” Daarna startte het creatieve proces.

Coronaproof
Tijdens dit proces veranderde de wereld van iedereen. De coronapandemie brak uit en stelde nieuwe eisen aan de ontwikkeling van het programma. Het dwong de makers en Wij Techniek in te zetten op een coronaproof programma. De TheaterMakers Radio Kootwijk gingen op zoek naar een ander concept. “En dat is absoluut geslaagd. Ik zou bijna willen zeggen dat dit concept beter is dan we vooraf hadden kunnen dromen.” Maar het maakte nog meer duidelijk. Tichelaar legt uit: “Je zag duidelijk dat op het moment dat de maatschappij tot stilstand kwam, de techniek het verschil kon maken. Ventilatie, verduurzaming, digitalisering. Het waren thema’s die opeens nóg hoger op de agenda stonden. Mannen en vrouwen uit onze branche maakten het verschil.”

Beleven
Hoe ziet het huis eruit? Tichelaar wil er niet teveel over kwijt. “Je moet het echt zelf beleven. Als je een idee wilt hebben, dan moet je vooral de app downloaden. Ik kan wél zeggen dat je in de zes kamers in het huis van de sympathieke Sarah, wordt geraakt door wat je herkent, wordt verrast door het denken in nieuwe mogelijkheden en wordt geïnspireerd om andere keuzes te maken. Ik hoop vooral dat iedereen het komt ervaren! Met zijn of haar team.” En dan? Tichelaar lacht: “Dan begint het pas. Het Huis van Sarah laat je aan jezelf de vraag stellen: ‘wie ben ik en wat doe ik om mijn kennis in te zetten voor een betere wereld?’ Het Huis van Sarah kruipt onder je huid en je kunt er niet aan ontkomen. Als je lef hebt, kom het dan ervaren!”

Lovende kritiek
Begin oktober ging de productie in première. En dat werd meteen spannend; een tweede coronagolf stond op punt van uitbreken. Maar al bij de ontwikkeling van het Huis van Sarah is rekening gehouden met het COVID-virus, waardoor het programma te allen tijde volledig coronaproof kan worden uitgevoerd. “Dus ook de komende maanden kunnen wij door.” De reacties van de eerste bezoekers waren zeer positief. Een reactie: ‘Ik heb genoten van Huis van Sarah en ben enthousiast over het feit dat Wij Techniek een dergelijk programma presenteert. Dat getuigt van lef.’ Maar ook de onderliggende boodschap wordt herkend: ‘Huis van Sarah is een manier om bewustzijn te creëren bij de mensen van de installatiebranche, van de assistent-monteur tot aan de directie.’

On tour
Tichelaar kijkt met voldoening terug op de drie intieme premièreavonden. “Je kunt eindelijk laten zien waar je aan gewerkt hebt. Als je dan merkt dat het zo goed landt, dan is dat een enorme beloning voor de TheaterMakers, ons team en Wij Techniek. Ik kijk uit naar de komende maanden.” Want Huis van Sarah gaat na deze succesvolle premièreweek op tournee. “Maar vol is vol. De avonden zijn kleinschalig opgezet. Noodgedwongen door corona, maar ook omdat we zien dat de impact in een kleiner gezelschap extra groot is.” En er wordt gewerkt aan een vervolgprogramma. “Dat klopt! We willen op basis van de kamers van het Huis van Sarah samen met sociale partners verder gaan met kennis overbrengen. Maar eerst het Huis van Sarah bezoeken. Of zoals een bezoeker het zei: ‘Ik zou één ding willen zeggen: Ga! Beleef! Voel en ga ermee naar huis en doe ermee wat je kan, want Huis van Sarah is hetgeen dat je nodig hebt om de volgende stap te zetten.’”

Waar?

Bezoek het Huis van Sarah bij jou in de buurt!
De data en locaties zijn:
• 24 november 2020 – Inspyrium, Cuijk
• 01 december 2020 – Lasloods, Vlissingen
Je kan je aanmelden via de speciale De Huis van Sarah app die te downloaden is via: Android of iOS. Voor meer informatie: www.wij-techniek.nl

Geen verandering zonder veranderen

Het voelt langer geleden dan het in werkelijkheid is: april 2020. Ik weet nog goed dat ik bij het schrijven ...
Verder Lezen

Huis verwarmen via doucheputje wint duurzame startup prijs

Een systeem voor het recyclen van warmte uit water is in de prijzen gevallen tijdens de dertiende editie van de ...
Verder Lezen

De toekomst van de warmtepomp

Opleidingscentrum GO0 organiseerde in samenwerking met brancheorganisatie NVKL onlangs een online variant van de Dag van de Warmtepomp. In twee ...
Verder Lezen

‘Techniek is helemaal niet stoffig’ werkt averechts

Hoe over techniek geschreven en gesproken wordt, bijvoorbeeld in de voorlichting over technische opleidingen of op de vacaturesite van een ...
Verder Lezen

Duurzaam gasafvoersystemen aanleggen

Gepubliceerd op

Om het aantal ongelukken door koolmonoxide terug te dringen, mogen werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties vanaf 2022 alleen nog worden uitgevoerd door bedrijven die hiervoor gecertificeerd zijn. Deze maatregel is hard nodig en moet samen met ‘het nieuwe beugelen’ de bakkers en slagers in de markt te weren. Hieronder enige hands on adviezen.

KIWA heeft speciaal voor het certificeringstraject de richtlijn BRL6000-25 KIWA richtlijn ‘Werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties in verband met koolmonoxide’ ontwikkeld. De Certificaathouder [lees installateur] kan zich in de deelgebieden 1 t/m 3 bekwamen en gecertificeerd worden. Aangezien het om een samenhangend geheel gaat, is het raadzaam om je alle deelgebieden eigen te maken, zodat je goed beslagen ten ijs kan komen.

Deelgebieden
1. Vanaf het moment van opleveren dient de installateur te hebben voldaan aan een juiste installatie van een gasverbrandingstoestel, zowel voor de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/of de rookgasafvoervoorzieningen. Dit impliceert ook dat de installateur op de juiste wijze moet beugelen op de betreffende mof van de rookgasbuis.
2. Voor het uitvoeren van reparatiewerkzaamheden aan bestaande gasverbrandingstoestellen, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/of rookgasafvoervoorzieningen dient de installateur of technicus gecertificeerd te zijn. Ook in dit geval dient de installateur te voldoen aan de voorschriften voor het nieuwe beugelen.
3. De installateur of technicus dient eveneens gecertificeerd te zijn voor het uitvoeren van onderhoud aan bestaande gasverbrandingstoestellen, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen of rookgasafvoervoorzieningen. Daarnaast moet hij het nieuwe beugelen onder de knie hebben en het samenhangend geheel van een gasverbrandingstoestel, verbrandingsluchttoevoervoorzieningen of rookgasafvoervoorzieningen kennen.

Het nieuwe beugelen
Wat is nu dan de beste manier om een rookgasafvoersysteem te installeren? Het is verstandig om daarvoor bij Rogafa je licht op te steken. Dankzij de gezamenlijke basisvoorschriften van de Vereniging van Nederlandse Fabrieken van Gasafvoerleidingssystemen kan de installateur met behulp van checklists controleren of er wordt voldaan aan de gestelde eisen.

Basisvoorschriften
1. Beugel op de mof van het rookgasmateriaal.
2. Monteer de leiding op afschot naar de ketel toe.
3. Maak en borg gasdichte verbindingen.
4. Zorg voor trekontlasting bij dakdoorvoeren.

Materiaalkeuze
Voor elke materiaalkeuze is een checklist voorhanden. Dan kan je denken aan:
1. enkelwandige kunststof verbindingsleidingen voor de afvoer van rookgassen;
2. enkelwandige metalen verbindingsleidingen voor de afvoer van rookgassen;
3. concentrische verbindingen voor de afvoer van rookgassen en de toevoer van verbrandingslucht (van toepassing op materialisatie bij 1 of 2);
4. verbindingsleidingen voor de toevoer van verbrandingslucht (van toepassing op materialisatie bij 1 of 2);
5. enkelwandige metalen kanalen in de schacht voor de afvoer van rookgassen en/of de toevoer van verbrandingslucht.

Aandachtspunten
Bij het werken aan gasverbrandingstoestellen en toebehoren dient de installateur ook te letten op:
1. de visuele uitstraling van een gasverbrandingstoestel, zowel wat betreft de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen als/en of rookgasafvoervoorzieningen;
2. de aansluiting op het toestel, appendages en dakdoorvoeren;
3. de afdichting van alle verbindingen;
4. de voorschriften van de fabrikant van de gastoestellen;
5. de voorschriften van de fabrikant van de rookgasbuizen en luchttoevoerbuizen;
6. de voorschriften van de fabrikant van de rookgasdoorvoer.

Project case
Recentelijk werd in Den Bosch een nieuwbouwproject opgeleverd. Bij de eindcontrole constateerde de inspecteur een groot aantal fouten. Hij lette daarbij op de aandachtspunten, zoals die eerder in dit artikel zijn omschreven. De installatie voldeed niet aan de richtlijnen van het nieuwe beugelen:
1. Er waren diverse soorten materiaal door elkaar gebruikt.
2. Zowel voor de verbrandingsluchttoevoervoorzieningen en/of rookgasafvoervoorzieningen had de installateur verschillende fabricaten toegepast.
3. Er waren verschillende soorten beugels en merken door elkaar gebruikt.
4. Het afschot naar de ketel was te marginaal.
5. De rookgasdakdoorvoer kon gelift worden, waardoor verbindingen los konden raken.
6. De afdekmanchet aan het dakvlak was niet luchtdicht en kierde.

Wetgeving en normen
De woning was gebouwd zonder een bouwkundig bestek, waarin een adviesbureau normaliter alles laat verankeren, zodat de installatie voldoet aan de NPR en andere relevante normen. Kan een aannemer dan zomaar alle defecten aan de installatie ter kennisgeving aannemen en het er vervolgens bij laten? Nee. Sowieso moet hij te allen tijde voldoen aan de NPR 3378-46, de Leidraad bij de NEN 2757-1. De NEN 2757 is namelijk geborgd in het Bouwbesluit 2012. Verder dient de installateur altijd de installatievoorschriften van de rookgasafvoer- en de toestelfabrikant op te volgen.
Ook de per 1 juli 2020 aangenomen Gasketelwet moet nagevolgd worden. Nadat deze wet definitief in werking treedt, geldt er een overgangsperiode van 18 maanden voor iedereen die aan gasverbrandingsinstallaties gaat werken tot 100 kW.
Niet mixen
Verder is het niet toegestaan om in de aansluitleiding componenten van verschillende materialen of fabricaten te mixen, behalve daar waar de fabrikant van het systeem dit toelaat. Let dus altijd op de installatievoorschriften van de rookgasafvoer- en de toestelfabrikant.

Rechtszaak
Als er een ongeval plaats vindt en een installatie wijkt af van een NPR, dan zal een rechter wel degelijk een van toepassing zijnde NPR bij zijn oordeel betrekken, omdat dit documenten zijn die belanghebbenden (lees: branche gerelateerde bedrijven) in de branche hebben opgesteld. Dus ook hier weer geldt het motto: ‘schoenmaker blijf bij je leest’.

Afsluiting
Het nieuwe beugelen is niet van gisteren, maar wordt al sinds 2012 uitgebreid gepromoot. Toch lijken de principes nog niet overal evengoed te zijn doorgedrongen. Twijfel je of je het wel goed onder de knie hebt, spijker dan je kennis bij. Bijvoorbeeld via: www.rogafa.nl. En zorg er daarnaast voor dat je zo snel mogelijk aan de BRL6000-25 KIWA richtlijn ‘Werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties in verband met koolmonoxide’ voldoet 

TIAB BV Onderhoud en Beheer Vastgoed

Vaillant gaat installateurs certificeren met ‘Bewijs van Vakmanschap’

Vaillant gaat installateurs van cv-ketels certificeren met een ‘Bewijs van Vakmanschap’. Sinds 1 oktober 2020 is de Gasketelwet van kracht ...
Verder Lezen

Gasketelwet treedt per 1 oktober in werking

Op 1 oktober 2020 treedt het wettelijk stelsel voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties, zoals cv-ketels, gashaarden en geisers, dan eindelijk in ...
Verder Lezen

Veilig werken aan installaties voor gasverbranding

Om het aantal ongelukken door koolmonoxide terug te dringen, mogen werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties vanaf 2022 alleen nog worden uitgevoerd door ...
Verder Lezen

Detector die diversiteit aan gassen meet

Het gasdetectie- en meetinstrument EX-TEC PM 4 van Sewerin is vervangen door de nieuwe EX-TEC PM 580. Net als zijn ...
Verder Lezen

Duurzaamheid monitoren

Gepubliceerd op

Wanneer is een gebouw echt duurzaam en hoe meet je dat? Mario Boot, Project- en Service Manager bij BeNext vertelt hoe ICT-oplossingen de helpende hand kunnen bieden. Niet alleen bij de oplevering, maar ook tijdens de gehele levensfase van een gebouw. Een betoog over de waarde van Monitoring, Predictive Maintenance en trends die de toekomst gaan bepalen.

We kennen het allemaal: de woningen zijn opgeleverd, de bouwkeet afgebroken, iedereen laat het project achter zich en gaat vol gas door naar de volgende uitdaging. De vraag is echter of de installaties jaren later nog naar behoren functioneren. Kloppen de aannames wel die tijdens de ontwerpfase zijn gedaan?

Prestatiegaranties
Het afgeven van prestatiegaranties kan een belangrijke incentive zijn om kennis op te gaan bouwen over het lange termijn functioneren van installaties. Immers, zodoende kunnen leveranciers van technische installaties valideren of er mogelijkheden zijn om de inregeling van systemen verder te optimaliseren. Bovendien hebben Woningbouwverenigingen hiermee een instrument in handen om te bepalen of de beloofde prestaties wel worden gehaald. Is dat niet het geval, dan kunnen ze overwegen om claims in dienen bij de leveranciers. In dergelijke situaties spelen aannemers en installateurs een belangrijke rol, omdat ze op basis van monitoringsdata de onderbouwing kunnen aanleveren over de mate waarin de installaties voldoen aan de verwachtingen.

Monitoring
Door structureel, onafhankelijk en via gecertificeerde meetapparatuur te monitoren, kunnen gegevens verzameld worden over het functioneren van de woningen. Onafhankelijkheid is belangrijk om een “Wij van Wc-eend” verhaal te voorkomen. Certificeringen, zoals bijvoorbeeld de Europese Measurement Instrument Directive (MID), geven zekerheid over de betrouwbaarheid en robuustheid van de monitoringsapparatuur.

Techniek achter monitoring
Hoe ziet de technische implementatie van monitoringssystemen eruit? Welke frameworks worden gebruikt, welke communicatieprotocollen kunnen worden ingezet? Succesvol monitoren betekent het integreren van diverse technieken, want de markt hanteert nog niet één standaard. Zo kunnen sensoren bijvoorbeeld uitgelezen worden via een (wireless) modbus protocol. Herkenbaar bij veel monitoringssystemen is vervolgens een centraal meet- en regelpunt – een gateway – die sensordata verzamelt, bundelt en doorstuurt via 4G, op termijn 5G naar cloud omgevingen.

Verwerking
Via cloud providers als Amazon Web Services en Microsoft Azure worden
Vervolgens de data ontvangen en genormaliseerd, bijvoorbeeld om downtimes te kunnen verwerken. Machine Learning frameworks zoals TensorFlow en data warehousing faciliteiten als Apache Hadoop zijn geschikt om op grote schaal slim om te gaan met gigantische hoeveelheden data en zelflerende algoritmes voor data-analyse en -verwerking. Tenslotte zijn front-end frameworks als Django en Highcharts cruciaal om de data om te zetten naar visuele representaties die fungeren als ‘decision support systems’.

Experimenteren met data
Omgevingen zoals Microsoft PowerBI en Tableau zijn erg goed bruikbaar om te experimenteren met het omzetten van ruwe data naar inzichten waarop geacteerd kan worden. Zo heeft BeNext PowerBI gebruikt om in één van de eerste NOM-renovatie-proeftuinen van Nederland via een test-and-adapt methode te komen tot een visualisatie van energieprestaties van de woningen. Via digitale koppelingen tussen softwaresystemen (API’s of Application Programming Interfaces) kan data eenvoudig, geautomatiseerd en conform AVG-richtlijnen gedeeld worden met externe partijen, zoals met TNO.

Voorspellend Onderhoud
Monitoring heeft nog een ander voordeel, namelijk, dat voorspellend onderhoud geïmplementeerd kan worden. Waar het allemaal om draait is om op basis van data te voorspellen dat onderhoud nodig zal zijn, of dat een storing zich voor zal doen. Een eenvoudig voorbeeld: koelvloeistof in een warmtepomp heeft een bepaalde temperatuur. Stel dat de gemiddelde temperatuur van de koelvloeistof 26 graden is, en dat een temperatuur van lager dan 10 graden zo problematisch is, dat een specialist binnen 4 uur na constatering de warmtepomp moet controleren. In dit geval kan het aantrekkelijk zijn om al een vooraankondiging naar een onderhoudspartij te sturen, als er een daling van 26 richting 12 graden te detecteren is. Zodoende kan de responstijd bijvoorbeeld verlengd worden naar 2 werkdagen; er is immers nog wat speling.

Uitdagingen
Naast het eerdergenoemde TensorFlow kan ook de programmeertaal R een belangrijke rol spelen bij het doen van voorspellingen via slimme algoritmes. BeNext ervaart in de praktijk dat de procesmatige uitdaging bij voorspellend onderhoud vaak groter is dan de technische uitdaging. Het is geen kinderspel om op professioneel niveau gestroomlijnde processen in te richten, waarin voorspellingen foutloos worden afgehandeld. Immers, het is een eerste stap om te komen tot een voorspelling, maar een belangrijke tweede stap is om op die voorspelling te acteren. Zeker als het om duurzame installaties gaat.

Kennis en kunde
De crux ligt hem in het opbouwen van kennis over innovatieve installaties. Cv-ketels zijn al tientallen jaren op de markt, waardoor er veel kennis en kunde beschikbaar is. Omvormers, warmtepompen en WTW-installaties zijn relatief nieuw en veel partijen zijn de benodigde vaardigheden voor een storingsdienst die snel zaken afhandelt, nog aan het ontwikkelen. Stel dat monitoringspartij A vaststelt dat de WTW van leverancier B in huis van belegger C een nieuw filter nodig heeft van onderhoudspartij D. Dergelijke processen dienen eerst vorm te krijgen en daarna geïmplementeerd te worden. Maar nog belangrijker is om vertrouwen op te bouwen. Meet de meter wel goed? Of is de WTW onnauwkeurig? Wordt de data wel goed verwerkt? Nauwe samenwerking tussen betrokken partijen is hierin essentieel.

Verdere automatisering
BeNext weet zeker dat de volgende twee trends hun stempel gaan drukken op de toekomst. Allereerst de integratie van datareeksen. Omvormers, warmtepompen en WTW-installaties hebben vaak al allemaal een eigen monitoringssysteem, inclusief opties voor verbindingen naar cloud gebaseerde managementsystemen. Garantieverstrekkers en onderhoudspartijen stellen terecht de vraag waarom daar bovenop nog een extra monitoringssysteem gerealiseerd moet worden – is dat niet dubbelop? Tevens zorgen al deze meetsystemen voor een wildgroei aan datastromen. Het zal steeds belangrijker worden om betekenis te kunnen geven aan deze diversiteit aan data.

Installatie- en gebruikersgemak
De tweede trend heeft betrekking op installatie- en gebruikersgemak. Bewoners van slimme en zuinige huizen krijgen meerdere apps voorgeschoteld: van de zonnepanelen, van de nutsleverancier en van de monitoringspartij. Tevens hangen er meerdere kastjes aan de muur, bijvoorbeeld de CO2 sensor, thermostaat en ventilatie regelaar. Gebrek aan eenduidigheid hierin kan verwarring veroorzaken. Dit is één van de resultaten van een evaluatie van de wet EPV uit 2019. Juist door componenten te combineren in eenvoudige systemen, wordt het beheren van het binnenklimaat een stuk eenvoudiger. Dit is een belangrijke tip voor installateurs die zich graag willen onderscheiden van hun concullega’s 

Mario Boot, Project- en Service Manager bij BeNext en specialist op het gebied van Home Energy Management

De toekomst van de warmtepomp

Opleidingscentrum GO0 organiseerde in samenwerking met brancheorganisatie NVKL onlangs een online variant van de Dag van de Warmtepomp. In twee ...
Verder Lezen

Verse lucht

Als brancheorganisatie lobbyt de VLA voor de ventilatiebranche en beschikt ze over een schat aan kennis over het vakgebied. Toch ...
Verder Lezen

Bodem-warmtepomp én BRL-gecertificeerde ondersteuning voor installateurs

De nieuwe Compress 7001i LWMF is het eerste model van een serie bodemwarmtepompen die Nefit Bosch  op de Nederlandse markt ...
Verder Lezen

Scoren met NOM-woningen

Stadlander is een woningcorporatie met 15000 woningen in West-Brabant en Tholen. In 2016 liet de verhuurder annex eigenaar Nieuw Eeckelenbergh ...
Verder Lezen

Kundig inregelen vereist

Gepubliceerd op

Het inzetten van duurzame warmte stopt niet bij de leveringsgrens. Er is een ware zoektocht gaande naar de meest geschikte duurzame warmtebronnen als alternatief voor aardgas en dat allemaal tegen de laagste maatschappelijke kosten. Toch wordt in dit proces nog vaak vergeten dat de kwaliteit van de binneninstallatie een belangrijke rol speelt.

‘Beperk het energiegebruik door verspilling tegen te gaan’; zo luid de eerste stap van de Trias Energetica. Het reduceren van warmteverliezen in de traditionele cv-installaties met radiatoren zoals we deze sinds 1970 kennen, speelt hierbij een belangrijke rol. Het verlagen van de warmtebehoefte draagt niet alleen bij aan lagere energiekosten voor de bewoner maar heeft ook positieve effecten bij de exploitatie van een warmtenet. Het op de juiste manier benutten en verdelen van warmte zorgt voor lagere retourtemperaturen en daarmee lagere distributieverliezen in en buiten de woning.

Nieuwe regelgeving
Op 10 maart 2020 is het herziene Bouwbesluit gepubliceerd met daarin volop aandacht voor warmteverliezen. Nieuwe regels moeten ons gaan helpen om op een gezonde manier jaarlijks 30.000 tot 50.000 gebouwen aardgasvrij te krijgen. Het Bouwbesluit omschrijft op welke wijze nieuwe en bestaande verwarminsginstallaties adequaat moeten zijn gedimensioneerd, geïnstalleerd, ingeregeld en ook instelbaar moeten zijn.

Voorkomen overcapaciteit
Omdat overcapaciteit een slechte invloed heeft op het rendement geeft het herziene Bouwbesluit aandacht aan het dimensioneren van installatieonderdelen. Dit betekent dat bij het plaatsen van een nieuwe warmteopwekker rekening moet worden gehouden met de warmtebehoefte van het gebouw. Bij de overstap naar een warmtenet of een duurzame warmtepompinstallatie is het belangrijk om te weten wat de werkelijke warmtebehoefte in een woning of woongebouw is. Bij na-isolatie van de vloer, dak en muren loont het om opnieuw een warmteverliesberekening te laten maken. Hiermee kan worden voorkomen dat er onnodig overcapaciteit wordt geïnstalleerd. Het ‘op maat’ installeren van de juiste componenten maakt de installatie vaak goedkoper en zorgt voor een stabiele en efficiënte werking van de installatie.

Slim afstellen
Het Bouwbesluit maakt installatieprofessionals ook verantwoordelijk voor de juiste afstelling van de warmteopwekking en het afgiftesysteem. In collectieve installaties moeten onnodig hoge aanvoertemperaturen worden voorkomen door een energetisch optimale stooklijn in te stellen. Deze afstelling mag niet ten koste gaan van het comfort. Ook moet de installatie waterzijdig worden ingeregeld. De snelheid waarmee het verwarmde water wordt getransporteerd en de wijze waarop de warmte wordt verdeeld is immers van essentieel belang voor het beperken van warmteverlies en het verbeteren van efficiency.

Dynamisch inregelen
Er zijn verschillende methoden om installaties in te regelen. Toch zal de traditionele manier van inregelen met inregelafsluiters per woning of strang langzaam verdwijnen. Het Bouwbesluit omschrijft dat het verwarmingssysteem optimaal moet kunnen presteren bij typische gebruiksomstandigheden. Dus ook wanneer de helft van de radiatoren dicht staat moet ernaar gestreefd worden dat door de overige radiatoren niet onnodig veel water stroomt. In de nieuwe richtlijnen voor het bepalen van de energieprestatie van gebouwen worden zogeheten dynamische oplossingen voor waterzijdig inregelen positiever beoordeeld.
Er worden in de richtlijnen twee dynamische methoden omschreven (zie ook kadertekst):
1: een drukverschilregeling per strang of woning i.c.m. voorinstelbare radiatorafsluiters;
2: radiatorafsluiters met geïntegreerde drukverschilregelaar.

Kenmerkend voor beide oplossingen is de aanwezigheid van drukverschilregelaars (Δp). In combinatie met de begrenzing van de maximum doorlaat (Kv) van de radiatorafsluiters wordt hiermee voorkomen dat in deellast situaties onnodig veel water door de installatie stroomt.

Controle warmteverbruik
Wanneer bewoners meer controle hebben over de verwarmingsinstallatie, wordt het makkelijker om het verbruik te verlagen. In de meeste gevallen vindt verbruiksafhankelijke afrekening plaats op basis van warmtekostenverdelers op de radiatoren of doorstroommeters per appartement. De nieuwe regels in het Bouwbesluit verplichten de toepassing van radiatorthermostaten om energieverspilling te reduceren en gebruikers meer controle te geven over hun verwarmingssysteem. In VvE’s zien we ook steeds vaker het gebruik van programmeerbare radiatorthermostaten. Hierdoor wordt het voor de bewoner nog makkelijker om te besparen. Bovendien “past” het via de app kunnen bedienen van je verwarmingsinstallatie bij deze tijd.

Geïnformeerde bewoners
Het goed informeren van bewoners blijkt de sleutel tot succes. Het aanbrengen van thermostaatkranen en het inregelen van radiatoren is een merkbare verandering voor de bewoners. Waar bewoners voorheen gewend waren dat hun radiatoren van boven tot onder bloedheet waren, zullen zij nu merken dat de onderkant van de radiatoren lauw en soms bijna koud aanvoelt. Ook de bediening van thermostaatkranen is niet zo vanzelfsprekend. De ogenschijnlijk eenvoudige knop met stand 1 t/m 5 wordt niet altijd aangezien als een automatische temperatuurregeling.
Bewoners die gefrustreerd raken zorgen voor ongewenste mond-tot-mondreclame en hardnekkige misverstanden die eenvoudig vooraf te voorkomen zijn. Informeer bewoners goed en laat ze achter met een duidelijke handleiding.

Tot slot
We kennen inmiddels genoeg voorbeelden waarbij de overgang naar duurzame warmte niet tot succes leidde. Dit soort fouten zijn noodzakelijke stappen op de weg naar succes. Het feit dat de nodige maatregelen voor afgifte- en distributieverliezen staan omschreven in de nieuwe wet- en regelgeving, laat zien dat we een hoop geleerd hebben. Duurzame warmte stopt dus niet bij het aanbrengen van een nieuwe warmtebron, maar is grensoverschrijdend. De warmte die we niet verspillen hoeven we ook niet duurzaam op te wekken 

Auteur: Ed Vissenberg, Sales Manager Woningbouw Danfoss

Smart thermostaat nu ook met standaard verkrijgbaar

De thermostaat van het Fonterra Smart Control systeem heeft een standaard gekregen. Dit betekent dat de door Viega geleverde thermostaat ...
Verder Lezen

Honderden miljoenen voor verduurzamen woningen en gebouwen

 Minister Wiebes trekt honderden miljoenen euro uit voor het verduurzamen van woningen en gebouwen. Daarmee wil hij de vaart houden ...
Verder Lezen

Vernieuwd Naturalis verduurzaamt warmte-installatie

Renovatie en nieuwbouw bieden bij uitstek mogelijkheden voor gebouweigenaren om de warmtevoorziening verder te verduurzamen. Naturalis in Leiden maakte bij ...
Verder Lezen

“Den Haag had waterzijdig inregelen al lang verplicht moeten stellen”

Minister Wiebes maakte afgelopen week bekend dat waterzijdig inregelen niet geplaatst wordt op de lijst met erkende maatregelen. Volgens de ...
Verder Lezen

Fijnstof

Gepubliceerd op

Fijnstof, we krijgen er dagelijks mee te maken. Of we nu in de stad leven of op het platteland. Gelukkig komen er steeds meer oplossingen op de markt om de schadelijke deeltjes uit de lucht te filteren. Zoals het Pure induct sys­teem van Brink Climate Systems.

Fijnstof (≤PM10) is opgebouwd uit een groot aantal stoffen. Het belangrijkste onderdeel vormen stofdeeltjes die in de lucht worden gevormd uit zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak. Een tweede belangrijke bijdrage komt van elementair koolstof en organische koolstofverbindingen. We spreken van fijnstof als de maximale grootte van de deeltjes 10 micrometer bedraagt. In vaktermen ook wel afgekort tot 10 PM.

Schadelijke effecten
Fijnstof komt onder andere vrij bij verbrandingsprocessen met fossiele brandstoffen. Daarbij kan je bijvoorbeeld denken aan houtstook en uitlaatgassen. In Nederland overlijden jaarlijks enige duizenden mensen enkele dagen tot maanden eerder door kortdurende blootstelling aan hoge concentraties fijnstof, zegt het RIVM op haar website. Het gaat vooral om ouderen en mensen met hart-, vaat- of longaandoeningen. Langdurige blootstelling aan lagere concentraties fijnstof, zelfs beneden de Europese grenswaarden, levert ook nadelige gezondheidseffecten op. Levenslange blootstelling kan leiden tot blijvende gezondheidseffecten zoals verminderde longfunctie, verergering van luchtwegklachten en vroegtijdige sterfte aan met name luchtwegklachten en hart- en vaatziekten.

Ultrafijn stof
Des te kleiner de deeltjes, des te dieper ze de longen binnendringen en des te moeilijker het lichaam ze kan opruimen. Ultrafijnstof – deeltjes in de lucht die kleiner zijn dan 0,1 micrometer - zijn daardoor mogelijk nog schadelijker voor de gezondheid dan grotere deeltjes fijnstof.

Ventilatiesysteem
Fijnstof dringt ook onze woningen binnen, onder andere via het ventilatiesysteem. “Ook al is je woning voorzien van het beste ventilatiesysteem, er kunnen toch kleine schadelijke stofdeeltjes binnenkomen. Deze worden er namelijk niet uitgefilterd door een standaardfilter. Mensen zich daar nog onvoldoende bewust van”, zegt Adriaan Cramer. Installateurs kunnen hier nauwelijks wat aan veranderen, volgens de Director Creativity & Product Management bij ventilatie-expert Brink Climate Systems. “Ze krijgen weinig ruimte om input te geven tijdens het ontwerp- en bouwtraject en voeren uit wat er in het bestek is opgenomen. Ik denk dat de echte mentaliteitsverandering vanuit de consumenten zelf moet komen.”

Filteradvies
Wat kan een installateur al wel doen? Onder andere goede filters adviseren voor gebalanceerde ventilatiesystemen. In de praktijk komen we meestal de volgende filter- categorieën tegen:
• Grof: G3- en G4-filters beschermen een WTW-unit tegen grof stof, insecten, zand en haren.
• Medium: M5- en M6-filters hebben een hogere filterklasse dan de G3- en G4-filters en beschermen ook tegen (stof)deeltjes die niet met het blote oog zichtbaar zijn.
• Fijn: F7-filters beschermen de bewoners ook tegen fijnstof en pollen, waardoor de binnenluchtkwaliteit beter is.

Meerkosten
Het probleem is dat veel opdrachtgevers afhaken als ze de meerprijs horen van fijnstoffilters. “Men denkt al snel dat het volstaat als er wordt voldaan aan de rudimentaire eisen van de EPC-regelgeving.” Alles wat er bovenop komt, is niet verplicht, maar kost wel geld. “Gemiddeld zijn ze ongeveer 15% meer kwijt aan een F7-filter. Dat komt neer op enkele tientjes per jaar. Daar staan natuurlijk wel allerlei gezondheidsvoordelen tegenover. Helaas is dat jarenlang onvoldoende voor het voetlicht gebracht door de branche”, zegt Cramer. Daar komt nu zo langzamerhand verandering in. Door de energietransitie neemt niet alleen de belangstelling voor duurzame energie toe, maar ook voor de kwaliteit van het binnenklimaat.

Onderhoud
Menig consument vreest daarnaast meer kwijt te zijn aan onderhoud. ‘F7-filters houden kleinere deeltjes tegen, dus zullen vaker vervangen worden. Bovendien zal al die aankoek zorgen voor extra weerstand, waardoor de energiekosten stijgen’, zo luidt de gedachtegang. Dat is incorrect, legt Cramer uit. G4-filers hebben een kleiner oppervlak, wat relatief ongunstiger uitpakt voor het energiegebruik dan bij de grotere F7-filters.
Na verloop van tijd blijven er wel meer resten vastzitten aan het F7-filter, wat de weerstand verhoogt. Maar hoe dan ook, “dat geldt voor alle filters uit de G-, M- en F-klassen. Ze moeten na dezelfde tijd worden vervangen. Wat dat betreft maakt het dus niets uit.”

H-klasse
Er zijn filters met een nog fijnmaziger structuur. “Bij de H-klasse (HEPA-filters) zien we wel dat de weerstand behoorlijk toeneemt, met alle gevolgen vandien”, vertelt Cramer. Brink Climate Systems heeft dit probleem slim weten te omzeilen met haar nieuwe Pure induct systeem. De Pure induct is een modulaire toevoeging op het centrale balansventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW). De module komt in het kanaal dat verse lucht van de WTW-unit naar de woning brengt.

Ionisatie
De vervuilde deeltjes in de lucht worden door een ionisatieproces geladen en aan het eind van de module aan de statisch geladen filters afgegeven. Op deze manier verdwijnen alle verontreinigingen uit de lucht en gaat er gezuiverde, gezonde lucht de woning in. Het filter in de Pure induct heeft een lagere weerstand dan het zwaardere HEPA-filter, terwijl hij door de statische eigenschappen in combinatie met het ioniseren van de deeltjes net zo effectief is. Het filter raakt minder snel verstopt en heeft daardoor een lange levensduur. Deze levensduur is extra te verlengen door het standaard filter in de WTW-unit te vervangen voor een ISO ePM1 filter (F7-filter). Dit filter haalt alvast de eerste kleine deeltjes uit de lucht. Het speciale filter in de Pure induct gaat zo nóg langer mee en dat bespaart kosten. Bovendien komt in tegenstelling tot vele andere ionisatie technieken bij de techniek van de Pure induct geen ozon vrij. Daardoor is de Pure induct volkomen veilig in gebruik, aldus Brink Climate Systems.

Uitbreiding
Het systeem kan eventueel worden uitgebreid met een zoneringsfunctie om het ventilatiesysteem nog efficiënter en effectiever te laten functioneren. Met Pure induct mikt fabrikant Brink Climate Systems primair op de particuliere woningbouw. Dat is begrijpelijk, omdat de extra functionaliteiten uiteraard ook extra kosten met zich meebrengen.

Veranderende markt
De vraag is nu hoe de markt zich verder zal ontwikkelen. De maatschappij raakt al meer doordrongen van het belang van schone binnenlucht, welllicht zal nieuwe regelgeving hier ook meer rekening mee houden. Cramer verwacht eigenlijk van wel. “Ik denk dat over enkele jaren fijnstoffilters de nieuwe standaard worden.” 

Fijn stof in Nederland

“De achtergrondconcentraties van fijnstof (PM10) blijven in het overgrote deel van Nederland onder de grenswaarde, dat wil zeggen niet meer dan 35 dagen met een daggemiddelde concentratie boven 50 µg/m3 en een jaargemiddelde concentratie die niet hoger is dan 40 µg/m3”, valt er te lezen op de website van het RIVM. “Alleen in verstedelijkte gebieden en in gebieden met veel agrarische activiteiten in het midden en zuiden van Nederland wordt plaatselijk deze grenswaarde overschreden. De concentratie fijnstof kan van jaar tot jaar sterk verschillen. In een jaar met bijvoorbeeld een lange droge periode kunnen de locaties met overschrijdingen veel talrijker zijn. Metingen laten zien dat in de meeste Europese landen ook overschrijdingen van de grenswaarde optreden. Nederland neemt hierbij een middenpositie in. De huidige luchtconcentratie van fijnstof veroorzaakt een aanzienlijke verkorting van de gemiddelde levensverwachting. Voor Nederland wordt deze levensduurverkorting geschat op twaalf maanden; gemiddeld voor de Europese Unie is dit tien maanden. Ook onder de grenswaarde treden gezondheidseffecten op.”

VLA heet nu officieel Binnenklimaat Nederland

De Vereniging van Luchttechnische Apparaten  (VLA) heet vanaf nu Binnenklimaat Nederland. Op 15 oktober maakten de voorzitter van Binnenklimaat Nederland ...
Verder Lezen

Systemen voor ventilatie worden vaak niet schoongemaakt

70% van de mensen thuis ventileert altijd. Daarbij geeft meer dan de helft de voorkeur aan natuurlijke ventilatie (ramen open) ...
Verder Lezen

Airco met luchtreiniger

Bij Centercon is de nieuwe LG Dualcool met luchtreiniger verkrijgbaar. Deze kan een ruimte koelen en verwarmen en tegelijkertijd de ...
Verder Lezen

Ventilatie en filtratie in gebouwen moet beter

Het coronavirus blijft de gemoederen bezighouden. De gezondheid, zorg en economie hebben het hierdoor bijzonder zwaar. De genomen maatregelen en ...
Verder Lezen

De toekomst van de warmtepomp

Gepubliceerd op

Opleidingscentrum GO0 organiseerde in samenwerking met brancheorganisatie NVKL onlangs een online variant van de Dag van de Warmtepomp. In twee sessies werden de laatste ontwikkelingen voor installateur én consument op een rij gezet.

Met een productietijd van miljoenen jaren, kunnen we de fossiele brandstoffen die we nu voor verwarming gebruiken, niet bepaald hernieuwbaar noemen. Omdat verreweg het overgrote deel van de huishoudens fossiele brandstoffen gebruikt voor stroom, verwarming en vervoer komt er een hoop CO2 vrij. Los daarvan zijn de (toegankelijke) fossiele brandstoffen naar verwachting over 60 jaar op terwijl we in Nederland al in 2050 van het aardgas af willen zijn. Transitie is dus het toverwoord!

Hybride
Om het effect van die transitie dan maar gelijk tastbaar te maken: de energie die in het huishouden wordt gebruikt voor verwarming kan van een cv-ketel of warmtepomp komen. Het rendement van de warmtepomp is daarbij 1,36; dat van een hoogrendement cv-ketel 0,96. Door inzet van de warmtepomp kan dus al 40% op het energiegebruik worden bespaard (mits het gebouw voldoet aan de eisen). Daar komt nog eens bij dat met de warmtepomp niet alleen kan worden verwarmd maar meestal ook kan worden gekoeld. Meer comfort dus. Verwacht wordt dat de cv-ketel nog wel even zal blijven hangen maar dat daarnaast een warmtepomp wordt ingezet. Een hybride oplossing dus zolang de wereld nog niet volledig all-electric is.

Hernieuwbaar
Terug naar de fossiele brandstoffen: die gaan steeds sneller plaats maken voor hernieuwbare energie. Een mooi voorbeeld is zonne-energie die met behulp van zonnepanelen wordt opgewekt. Maar ook geothermie of aardwarmte blijkt een mooie, schone vorm van energie. Andere vormen waaraan kan worden gedacht zijn waterkracht, een energiebron die eigenlijk onuitputtelijk is, en in het verlengde daarvan golf- en getijdenenergie. Andere populaire hernieuwbare energiebronnen zijn biomassa en bio-energie. Ook voor de opslag van hernieuwbare energie komen steeds meer alternatieven voorhanden. Dat kan bijvoorbeeld met energiebollen op de zeebodem waarmee gemiddeld zo’n 20 MWh per stuk aan energie kan worden opgeslagen. Ook zoutwaterbatterijen voor woningen worden inmiddels toegepast.

Flinke groei
De warmtepompmarkt vertoont al een flink aantal jaren een groei in aantallen en in warmteproductie. Installateurs verwachten de komende jaren zelfs een verdubbeling van de verkoop te kunnen realiseren. Het grootste deel van de markt wordt daarbij gevormd door eengezinswoningen of appartementencomplexen in bestaande én nieuwbouw. De meest verkochte variant is de buitenluchtwarmtepomp. In de industrie zijn met name bodemwarmtepompen met een gesloten systeem favoriet.

Ontwikkelingen
Wanneer wordt ingezoomd op de warmtepomp zelf, kan worden geconstateerd dat de hybride (lucht/water) warmtepomp met gas-bijstook met name wordt ingezet voor de renovatiemarkt. Daarnaast wordt een kleine individuele laagtemperatuur water/water-warmtepomp ontwikkeld en wordt ingezet op een ventilatiewarmtepomp die de binnenlucht van woningen gebruikt en als hybride variant wordt toegepast. De nieuwste ontwikkelingen maken het daarnaast mogelijk dat buitenlucht nog tot temperaturen van -20 °C kan worden ingezet. Hierdoor wordt het toepassingsgebied van de lucht/water-warmtepompen alleen maar groter. Andere trends zijn de ontwikkeling van gestandaardiseerde plug&play installatieconcepten voor nieuwbouw en renovatie en de ontwikkeling van warmtepompen die steeds hogere temperaturen kunnen leveren. Er zijn zelfs al temperaturen mogelijk waarmee aan de eisen met betrekking tot legionella kan worden voldaan. Daarmee kan de warmtepomp nog eenvoudiger in centrale warmtedistributiesystemen in de bestaande bouw worden ingezet.
Verder maakt de ontwikkeling van softwareapplicaties de monitoring van warmtepomp(system)en op afstand mogelijk – via een smartphone-app gaat dat ook voor de consument gelden. In de woonomgeving zien we nu warmtepompsystemen terugkomen met een capaciteit van 5 kW thermisch voor een gemiddelde woning en bijbehorend opslagvat voor tapwater van 150 liter. Dat is fors kleiner dan in andere Europese landen waar al snel met een capaciteit van 25 kW en opslagvat van 300 liter wordt gewerkt.
Met deze ontwikkelingen in het achterhoofd is de warmtepomp in nieuwbouwprojecten momenteel dé stand der techniek. Een absolute noodzaak als de achterliggende opgave nog eens voor de geest wordt gehaald: 7 miljoen huishoudens moeten in 30 jaar tijd worden ‘omgebouwd’. Per jaar zijn dat 230.000 woningen; een ‘pittige’ opgave.

Wet- en regelgeving
Tijdens het webinar van Opleidingscentrum GO werd ook stilgestaan bij richtlijnen en wet- en regelgeving. Van de vele vernieuwingen en veranderingen die vanuit Europa worden ingegeven, werd bij een drietal onderwerpen genoemd. Zo moet conform de Europese Richtlijn EPBD (European Performance of Building Directive) na 2020 energieneutraal worden gebouwd. Dit is relatief eenvoudig omdat de technologieën hiervoor eigenlijk al voorhanden zijn: een goede bouwfysica in combinatie met hernieuwbare energie.
Daarnaast is er de F-gassenverordening die in 2015 in werking trad en waarin is vastgelegd dat de hoeveelheid HFK’s in 2030 met een factor 5 moet zijn teruggebracht ten opzichte van 2015. Het natuurlijke koudemiddel propaan laat een COP zien van rond de 5 met hogere temperaturen. Propaan (R290) heeft een GWP van 3 en is daarmee vele malen beter voor het klimaat dan R410a (GWP van 2088). Er zijn al monoblock- en hybride toestellen die op propaan werken.
Een derde ontwikkeling betreft de certificering overeenkomstig de BRL 6000 voor installatiebedrijven die gaat gelden voor elektriciteit, gas, water en waterafvoer, klimaatinstallaties, energieomzetting en onderhoud en beheer van installaties.
Ook vanuit de Nederlandse en gemeentelijke overheden geldt wet- en regelgeving die betrekking heeft op de warmtepomp. Zo is er de omgevingswet die bedoeld is om de energie- en warmtetransitie van steden, dorpen en wijken te versnellen. Verder is in het regeerakkoord de regionale energiestrategie vastgelegd: op regionaal niveau wordt een doelmatige aanpak uitgewerkt voor een optimale mix aan energiebesparing, duurzame warmte en duurzame opwekking. En daarnaast is er het warmtetransitieplan waarin per wijk wordt aangegeven welke alternatieve warmtevoorziening verwacht wordt.

Toekomst
Al die plannen moeten mogelijk worden met de nieuwe generatie warmtepompen. Deze heeft een bredere inzetbaarheid door een aantal technische ontwikkelingen die hun oorsprong hebben in de klimaat- en koudetechniek. Denk hierbij aan flashinjectie van koudemiddelen in de compressor, waarmee lagere temperatuurbronnen zoals buitenlucht toch effectief kunnen worden ingezet. Voor grotere systemen (vanaf 100 kW) is hiervoor de compressiecyclus in twee trappen geïntroduceerd.
Daarnaast mag de invertertechniek niet onvermeld blijven. Hiermee kan de warmtepomp traploos en met een gering rendementsverlies naar 10% van de capaciteit worden terug geregeld. Op deze manier kan een grotere capaciteit worden neergezet waarmee zowel pieklast als tapwatervoorziening kan worden opgevangen terwijl ook de basislast effectief kan worden bediend.
Door de verdere aanscherping van de Europese F-gassenverordening, zullen steeds vaker natuurlijke koudemiddelen worden ingezet. De CO2 -warmtepomp kan nu al goed worden ingezet voor koeling in supermarkten of om aan een grote vraag naar warme tapwater te kunnen voldoen. Zelfs heet water tot 90 °C met desinfecterende werking is geen probleem. En met het toenemende belang van tapwaterverwarming zijn de vooruitzichten voor de CO2-technologie bijzonder gunstig. Ook propaan en butaan zijn geschikte koudenmiddelen alhoewel ze als nadeel hebben dat ze brandbaar en explosief zijn. Deze worden dan ook nog niet grootschalig toegepast maar daar zal in de toekomst zeker verandering in komen.

Uitdaging
De grootste uitdaging voor de toekomst is het economisch aantrekkelijk en betaalbaar maken van concepten voor het energieneutraal maken van de renovatiemarkt. Dat kan onder meer door:
- lagere kostprijs van componenten voor hernieuwbare energie (bijv. zonnepaneel);
- optimalisatie en industrialisatie van het bouwproces;
- standaardisatie van integrale bouwcomponenten en oplossingen voor de bestaande bouw.
Energietransitie staat daarmee eigenlijk synoniem voor verandering van de manier waarop we energie winnen. En die verandering moet mogelijk zijn want voorbeelden van succesvolle energietransitie zijn er in overvloed. Neem de rioolwarmte die gecombineerd met een warmtepomp zorgt voor verwarming van een zwembad. Het temperatuurverschil van 1 tot 2 graden is weliswaar gering, maar door de hoeveelheid maakt ook die kleine verhoging al een wereld van verschil. Naast de besparing op de stookkosten van 50% zorgt deze techniek ook voor een stevige vermindering van de CO2-uitstoot 

Direct weten of een warmtepomp ook kan

Technische Unie lanceert een selectietool voor warmtepompen. Hiermee kan een volledige transmissieberekening van een woning worden gemaakt, waarna direct duidelijk ...
Verder Lezen

‘50 graden test prima, maar wel langer dan 2 weken’

Begin deze week meldden we op Installatienet dat voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal en marktversneller Enpuls de ‘50 graden test’ aanbieden. Het ...
Verder Lezen

Maatwerk kappen voor warmtepompen

Cox Geelen levert maatwerk warmtepompkappen voor nieuwbouw en renovatieprojecten. Ze zijn geschikt voor elk merk/type warmtepomp, dakhelling en RAL-kleur. Door ...
Verder Lezen

Test om teleurstelling met warmtepomp te voorkomen

De vraag of een woning geschikt is voor verwarmen op lage temperaturen is voor steeds meer huiseigenaren relevant, maar ook ...
Verder Lezen

Duurzaam wellnesscenter

Gepubliceerd op

In het Gelderse Wijchen staat sinds anderhalf jaar een indrukwekkend Wellnesscomplex. Thermen Berendonck is het geesteskind van de familie Dolman, die al eerder twee Wellnesscentra liet bouwen. Het complex is voorzien van duurzame installaties. Hoe kwam het ontwerp tot stand en beantwoordt het aan de verwachtingen? IZ liet zich rondleiden door Jan Willem Brinkman, Hoofd Techniek Werktuigbouw van Linthorst Techniek.

Het complext ademt de sfeer uit van 1001 nacht en dat is niet toevallig. De opdrachtgever wilde een Wellnesscentrum waarin de bezoeker zich even in sprookjesland kon wanen. Om dat doel te realiseren zijn kosten noch moeite gespaard. Zo zijn er onder andere meubels en ornamenten uit India betrokken en serveren de restaurants allerlei exotische gerechten en hapjes.

Functies
Het resort heeft een oppervlakte van 9300 vierkante meter en kan jaarlijks aan 200.000 gasten een luxe Oosterse beleving bieden. Het gebouw bestaat uit een binnen- en buitenzwembad, sauna’s, stoombaden, schoonheidssalons, restaurants en lounges.

BIM
Over het ontwerp is nagedacht kunnen we wel zeggen. Zowel bouwkundig, installatietechnisch als op het gebied van Interior Design ‘klopt het verhaal’. Speciaal voor dit project werd een Bouw Informatie Model opgetuigd. Installateur Linthorst Techniek zat er niet vanaf het prille begin bij, wat wel handig was geweest. “Nu lag het ruimtebeslag er al, waardoor we toch aan beperkingen waren gebonden”, legt Brinkman uit. Maar dankzij de nodige inventiviteit leverde dit gelukkig geen problemen op.

Bouwkundig concept
Het gebouw is uitgevoerd in prefabbeton. Een snelle bouwwijze, maar wel één met consequenties voor de installateur. “Je moet namelijk al snel je instortvoorzieningen regelen en sparingen doorgeven.” Eenzelfde uitdaging kreeg Linthorst Techniek in de schoot geworpen door de keuze voor kanaalplaatvloeren. “Ook hiervoor gold namelijk dat we direct moesten projecteren waar de grotere schachten zouden gaan lopen.” Daarnaast kreeg de installateur gelijk te maken met een belangrijk constructief vraagstuk, namelijk waar de zware installaties in de technische ruimte zouden worden gepositioneerd. Linthorst Techniek heeft dit handig opgelost. De machines staan nu opgesteld op de zware steunbalken, die voldoende draagvermogen hebben om deze last op te vangen.

RC-waarden
De doelstelling was om een EPC van 0,7 te behalen. “Daardoor zou de duurzame utiliteitsregeling van kracht worden, wat een fiscaal voordeel oplevert.” Het complex is grondig geïsoleerd, de RC-waarden schommelen tussen de 6 en 6,5. Bovendien zijn de kozijnen voorzien van triple beglazing.

E-installaties
Het resort heeft een trafovoorziening, waarop 4000 KVA is aangesloten. In de praktijk gebruikt het Wellnesscentrum slechts 2000 KVA. “Dankzij Powermanagement met slimme meet- en regeltechniek kunnen we het zo laag houden”, legt Brinkman uit. De benodigde elektriciteit wordt deels zelf opgewekt met 600 PV-panelen. “Ongeveer 5 tot 7% van de energievraag. Het restant wordt ingekocht als groene stroom.” Er liggen plannen op tafel om het aandeel zonne-energie op termijn te verhogen met een drijvend zonne-eiland in de recreatieplas Berendonck.

W-installaties
De installatietechnische krenten in de pap zijn echter de W-oplossingen. Hier is Linthorst Techniek buitengewoon inventief en creatief te werk gegaan. Zo worden voor de warmte- en koudeopwekking verschillende bronnen gebruikt. Deels gebeurt dat via een Hoog Temperatuur Warmtepomp (TT68) in combinatie met luchtwater warmtepompen. Deels maakt men gebruik van teruggewonnen warmte. Dat gebeurt bij de luchtbehandeling en keukenafzuiging middels een KAT systeem. Ook wordt warmte teruggewonnen uit afgewerkt douchewater en zwembad water.

Uit eigen stal
Voor alle duidelijkheid: de TT68 is een water/water warmtepomp die door Linthorst zelf is ontwikkeld. Met dit concept is het mogelijk om flexibel en vraagafhankelijk warmte te leveren van een laag tot hoog temperatuurniveau. Zo kan er bijvoorbeeld tapwater worden gemaakt met een temperatuur van 75ºC bij een COP van 4. Daarnaast levert de warmtepomp ook water aan met een temperatuur van 55°C voor het zwembad. De TT68 wordt daarbij geassisteerd, zoals al eerder vermeld, door twee luchtwater warmtepompen. Deze leveren flexibel, optimaal warm water aan met een temperatuur van 55°C voor de zwembaden en 45 °C voor de ruimteverwarming van het gehele complex. Mocht het systeem plotseling te maken krijgen met een piekvraag, dan is dat geen probleem. In de technische ruimte staan 2 Cv-ketels opgesteld als back-up voorziening.

Koude
De TT68 warmtepomp levert niet alleen warme voor de ruimteverwarming en warmtapwaterproductie, maar ook koude. Deze wordt benut om de tegelvloeren in de sauna’s te koelen, zodat bezoekers hun voeten hier niet branden en een aangenaam binnenklimaat wordt geborgd.

Alternatief
Tijdens de ontwerpfase is overwogen om een WKO-installatie toe te passen. “Alleen overtreft de warmtevraag verreweg de behoefte aan koude. Daardoor zou er onvoldoende warmte zijn om het bodemsysteem te regeneren”, vertelt Brinkman.

Afgifte
De afgifte van warmte en koude verloopt via vloerverwarming en -koeling. Dit wordt aangevuld met geconditioneerde lucht om wisselende belasting­en te kunnen opvangen. Als de lucht de ruimte binnenkomt, gaat dat via wervelroosters of een plenum. Ook voor de afzuig worden roosters, bijvoorbeeld in douches en sauna’s, en plenums gebruikt.

Ventilatie
Een Wellnesscentrum heeft gigantische hoeveelheden verse lucht nodig. Het zal de lezer dan ook niet verbazen dat er zo’n 86.000 kuub per uur wordt binnengeschoven. Daarvoor zijn 6 LBK’s nodig die in een technische ruimte op het dak staan. Gelukkig leverde het kanalenwerk geen problemen op, omdat het complex verlaagde plafonds heeft waarachter alles keurig kon worden weggewerkt.

Sanitair
Over het sanitair valt weinig bijzonders te melden, behalve dat er een legionellapreventie-oplossing van De Melker is geïnstalleerd voor de douches. “Om de dag worden ze thermisch gedesinfecteerd door het systeem door te spoelen met water met een temperatuur van 70°C”, licht Brinkman toe. De ruimtetemperaturen zijn zo hoog, dat de koudwaterleidingen bijna continu gespoeld moeten worden. Daarom is de waterleiding ook zodanig ontworpen dat hij slechts een beperkt aantal strangen heeft en de veel gebruikte tappunten aan het einde van elke strang zitten.

Monitoring
Het complex werd in mei 2019 opgeleverd. Sindsdien monitort een Priva-gebouwbeheersysteem de prestaties. Die zijn uitstekend, vertelt Brinkman. “Het Wellnesscentrum gebruikt zelfs minder elektriciteit dan we van tevoren hadden gedacht. Waarschijnlijk is dat deels te danken aan de goede isolatie en kierdichting.” 

Ander relevant nieuws van onze redactie

Slimme badkamers

De badkamer wordt steeds slimmer, de kleuren- en vormentaal rijker en de aandacht voor duurzaamheid groeit. Zo maar een greep ...
Verder Lezen

Van Dorp neemt specialist in zwembadtechniek over

Van Dorp heeft overeenstemming bereikt over de overname van de aandelen van Kunststofwerktuigbouw Kawebe B.V. (KWB) te Boxtel. KWB is ...
Verder Lezen

Waterbesparing

U kent het wellicht wel vanuit uw eigen thuissituatie: pubers die urenlang de badkamer claimen. Ze staan zo lang onder ...
Verder Lezen

Duurzaam wellness resort in Oosterse sferen

In mei dit jaar opende de nieuwe Wellness Thermen Berendonck de deuren voor het publiek. Dit luxe spacomplex behoort tot ...
Verder Lezen

Vakmensen voor de klas

Gepubliceerd op

De uitdaging is duidelijk: er moeten meer mensen de techniek in. Vakmensen – jong en oud – geven de energietransitie, verduurzaming en digitalisering van ons land vorm. Het techniekonderwijs speelt een sleutelrol bij het opleiden van deze vakmensen. En hierbij zijn goede techniekopleiders met de juiste kennis onmisbaar. Daarom initieert en ondersteunt Wij Techniek het onderwijstraject voor hybride techniekopleiders. En het werkt! Projectmanager Hans Haring vertelt hoe dit voor meer gekwalificeerde docenten in de techniek zorgt.

De maatschappelijke opgave is enorm: de energietransitie moet worden gerealiseerd, verduurzaming moet worden gefaciliteerd en nieuwe digitale technologieën moeten verantwoord landen in de samenleving. Deze belangrijke taak ligt voor een groot deel in handen van de techniek. Tegelijkertijd is er een tekort aan goed opgeleide vakmensen. Om de maatschappelijke uitdagingen écht aan te kunnen gaan is onderwijs dus cruciaal. En daar liggen kansen voor méér goede opleiders voor de klas. Wie die kansen als geen ander kunnen pakken? De vakmensen in de techniek!

Tweeledige doelstelling
Hans Haring ziet als projectmanager onderwijs als geen andere de kracht van het samenbrengen van bedrijfsleven, onderwijs en vakmensen in de technische installatiebranche. Met het scholingstraject voor hybride techniekopleiders is Wij Techniek al langere tijd actief op dit unieke snijvlak. Doelstelling van het traject? Die is tweeledig, volgens Hans. “Enerzijds bijdragen aan het oplossen van het tekort aan techniekopleiders, en anderzijds de samenwerking tussen beroepsonderwijs en het bedrijfsleven versterken.”

Goud waard
Hoe zou Hans een hybride techniekopleider omschrijven? “Een hybride techniekopleider is iemand die in de techniek werkt en dit combineert met een onderwijsgevende baan. Soms in structurele, soms in minder structurele vorm. Het zijn in ieder geval mensen die aanvullend op hun technische kennis óók sterk zijn in het overbrengen van kennis. Deze combinatie is goud waard voor het onderwijs!” Hans legt uit dat, sinds het begin van het traject dat een paar jaar gelden startte in Gelderland-Overijssel), er inmiddels hybride techniekdocenten actief zijn in heel Nederland binnen vooral het mbo maar ook in het voorgezet onderwijs en het hbo. “Dit laat zien dat het traject echt in een behoefte voorziet. Bij de techniekopleiders zelf, het onderwijs en bij de werkgevers.

De juiste bagage
Hans benadrukt het belang van het door Wij Techniek geïnitieerde en ondersteunde traject. Hij legt uit: “In het technisch beroepsonderwijs is, net als in het onderwijs in brede zin, een tekort aan vakgerichte onderwijsgevenden. Er moeten meer mensen de techniek in, en hierdoor zijn er ook meer mensen nodig om voor de klas te staan. Zij moeten echter wel de juiste bagage hebben.” Waar kom je dan terecht? Bij vakmensen die al werken in de techniek en die er graag les over geven, aldus Hans. “Wij kennen de branche en via onze regionale netwerken vinden we vakmensen die een rol willen spelen binnen het onderwijs. En die ondersteunen wij graag!”

Vakkennis en onderwijstalent
Volgens Hans is het een logische keuze om hybride techniekopleiders in te zetten, omdat zij over de juiste combinatie van vakkennis en onderwijstalent beschikken. Hans geeft graag een voorbeeld. “Ervaren elektromonteurs weten waar zij het over hebben. Als je hen voor de klas zet, geeft dat een enorme boost aan leerlingen. En vakmensen nemen de nieuwste technieken mee naar de scholen. Zij weten als geen ander hoe het vak er nu uitziet. Schitterend!” Hans geeft aan dat een gemengd gezelschap meedoet aan het traject: jong, oud, hbo- en mbo-opgeleid, monteurs en directeuren. “De rode draad is dat zij allemaal vol enthousiasme zijn over hun vakgebied en dit graag willen overdragen op jongeren.”

Enthousiast
In de praktijk blijkt het succes van het traject. Hans legt uit: “Het is heel fijn dat alle betrokkenen enthousiast zijn over het traject! De vakmensen zijn heel tevreden over de vaardigheden die zij leren en kunnen deze goed inzetten in de praktijk. En we merken dat werkgevers zien dat de vaardigheden die hybride techniekopleiders leren vaak ook communicatieve vaardigheden zijn. Dit vinden bedrijven heel nuttig. Daarnaast heeft het traject een positief effect op de leercultuur binnen bedrijven. En onderwijsinstellingen zien ook echt de toegevoegde waarde van het inzetten van mensen uit de praktijk.”

Prachtige verhalen
Kortom: het traject brengt vernieuwing bij vakmensen, bedrijven én onderwijsinstellingen. Hans ziet zelfs een positieve uitwerking bij mensen die het traject volgen en uiteindelijk toch niet het onderwijs in gaan. “Iedereen die het traject volgt geeft aan veel te hebben aan de kennis en vaardigheden. Ik sprak laatst een vestigingsdirecteur die het uiteindelijk toch te druk had om het onderwijs in te gaan, maar dankzij het traject wél op een andere manier leiding geeft aan zijn bedrijf. Dat zijn prachtige verhalen.”

Verantwoordelijkheid
Volgens Hans loont het om naar creatieve oplossingen te zoeken. Het traject voor hybride techniekopleider is daar een goed voorbeeld van. “Natuurlijk blijven de tekorten lastig op te lossen. Maar ieder initiatief draagt bij en de technische installatiebranche nam én neemt hier haar verantwoordelijkheid.” Liggen er nog kansen voor verbeteringen in het traject? Hans: “Zeker! We moeten kijken hoe onderwijsinstellingen en hybride techniekopleiders flexibeler op elkaar in kunnen spelen. De flexibele inzet van hybride techniekopleiders is een belangrijke factor en zou zomaar eens nóg belangrijker kunnen worden. Ook de zakelijke afstemming tussen vraag en aanbod kan nog beter worden afgestemd. Je hebt als hybride techniekopleider natuurlijk twee werkgevers. Werk je dan gedetacheerd of met twee contracten? Hier kunnen nog stappen in worden gezet en goede voorbeelden worden gedeeld.”

Meer mensen de techniek in
Toch overheerst bij Hans tevredenheid over hoe het traject tot nu toe verloopt. “We blijven doorgaan met het werven van nieuwe potentiële hybride techniekopleiders. We gaan heel graag in gesprek met onderwijsinstellingen en bedrijven om te kijken wat we nog meer kunnen doen. Daarnaast gaan we graag in gesprek met andere initiatieven gericht op het opleiden van nieuwe vakmensen. Bij Wij Techniek hebben we met dit traject een manier gevonden waarop dit goed werkt, en wij willen deze ervaringen graag delen zodat anderen eruit kunnen putten. Zo krijgen we samen meer mensen de techniek in!” 

Ander relevant nieuws van onze redactie

Vakcentrum voor erkend ventilatiemonteur van start

Op donderdag 24 september zijn de deuren geopend van het allereerste Vakcentrum Binnenklimaattechniek in Amersfoort. Aankomende en ervaren ventilatiemonteurs krijgen ...
Verder Lezen

Techniek Nederland: “Houd techniekopleidingen Druten open”

Namens Techniek Nederland heeft voorzitter Doekle Terpstra een brandbrief geschreven om opheffing van de techniekopleidingen aan het Pax Christi College ...
Verder Lezen

Opleidingsbedrijf wil nieuwe leerling monteurs werven voor na coronacrisis

Opleidingsbedrijf IW Nederland zet extra in op de werving van studenten voor installatietechniek en elektrotechniek. “De vraag naar leerlingen zal ...
Verder Lezen

Vele klimaattechniek in nieuwbouw ROVC fungeert ook als lesmateriaal

In het nieuwe TechCenter van ROVC, partner in trainingen en opleidingen voor technisch Nederland, worden zeven klimaattechnologieën geïntegreerd. Dit zijn ...
Verder Lezen

Verse lucht

Gepubliceerd op

Als brancheorganisatie lobbyt de VLA voor de ventilatiebranche en beschikt ze over een schat aan kennis over het vakgebied. Toch zie je bij een tv-discussie over ventilatie en corona eerder een outsider als Maurice de Hond aanschuiven, dan een VLA-bestuurslid. Wouter Wijma, de nieuwe voorzitter wil daar verandering in brengen en de branchevereniging meer op de kaart gaan zetten.

De Vereniging Leveranciers voor Luchttechnische Apparaten heeft sinds juni een nieuwe voorzitter. Wouter Wijma neemt na 4 jaar het stokje over van Erik van Heuveln. Wijma is in het dagelijks leven Algemeen Directeur bij Ned Air. De 53-jarige was als bestuurslid betrokken bij het opstellen van de nieuwe strategische visie van de VLA voor de komende jaren en wil daar nu handen en voeten aan gaan geven.

Ervaring
De 53-jarige Wijma is een oudgediende in de installatiebranche. Zo was hij in het verleden onder andere werkzaam bij Stork, Refac, Nefit, Imtech en Wavin. Sinds 2014 leidt Wijma Ned Air, een specialist op het gebied van luchtbehandeling en ventilatie. Hij signaleert een aantal belangrijke trends in de installatiebranche, die ook hun impact hebben op de ventilatiesector.

TOjuli-eis
“Allereerst de stikstofproblematiek, die zet een rem op de nieuwbouw. Tegelijkertijd zien we ook een aanscherping van de regelgeving. Kijk bijvoorbeeld naar de nieuwe BENG-eisen. TOjuli-eis stelt paal en perk aan temperatuuroverschrijdingen in nieuwbouwwoningen, dat heeft natuurlijk gevolgen voor de ventilatie. Daarnaast staan we voor belangrijke keuzes, onder andere over het tempo waarin we onze energievoorziening gaan verduurzamen en het wel of niet verdichten van de gebouwde omgeving.”

 

Ventilatievoud
Al deze ontwikkelingen hebben direct of indirect te maken met de verduurzaming van de bouw. Nieuwe woningen zijn beter geïsoleerd en warmen daardoor sneller op. Vandaar de TOjuli eis. Het leidt er ook toe, dat ventilatiesystemen in toenemende mate gaan koelen, vertelt Wijma. Daarnaast moet er bij een dikkere schil meer verse lucht worden toegevoerd. Dat vereist een intelligente sturing, bijvoorbeeld op basis van CO2.

Corona
En dan hebben we natuurlijk nog een acute crisis die ook de ventilatiebranche in haar greep houdt. We hebben het op moment van schrijven uiteraard over de corona pandemie. Al maandenlang wordt er door experts in de ventilatiebranche op gewezen dat de combinatie van aerosolen (kleine deeltjes) en slechte of gebrekkige ventilatie risico’s kan opleveren voor de volksgezondheid. Studies uit verschillende landen wijzen sterk in die richting. Zo zoetjes aan beweegt het RIVM ook deze kant op, maar dat heeft wat voeten in de aarde gehad.

PR
Diverse media, zowel print, radio als tv interviewden de afgelopen maanden (zelfbenoemde) deskundigen over dit thema. Wonderlijk genoeg zag je eerder opiniepeiler Maurice de Hond aanschuiven bij een talkshow als Op1, dan Wouter Wijma of zijn voorganger. En dit is een terugkerend fenomeen. Hoe komt dat?

(On)partijdig
“De politiek ziet ons wel als een kennisspeler, maar tegelijkertijd ook als een vereniging voor fabrikanten en leveranciers. Daardoor ontstaat al snel de angst, dat wij te veel vanuit een commercieel belang een boodschap verkondigen”, zegt Wijma. “En daarnaast, we moeten ook de hand in eigen boezem steken, zijn we te vaak onzichtbaar. We moeten leren om ons beter te profileren.”

Koers
Een eerste vereiste is dan om een duidelijke koers uit te stippelen voor de komende jaren. De buitenwacht wil nu eenmaal graag weten waar je precies voor staat als branchevereniging en wat je visie is op de toekomst. De afgelopen jaren mocht Wijma meeschrijven aan die visie. Dat heeft geresulteerd in een kernboodschap, waarin volop aandacht is voor gezondheid.

Gezondheid voorop
“Als VLA maken we ons hard voor een gezond binnenklimaat, 24/7. De komende tijd gaan we het PVE Gezonde Kantoren herzien. Dat werkt met hogere eisen dan het Bouwbesluit. Daarnaast willen we ook een variant van het Ventilatiekeur ontwikkelen voor kantoren en schoolgebouwen. Dat zou in 2021 op de markt moeten komen. In eerste instantie kunnen opdrachtgevers dan vrijwillig kiezen voor een certificeringstraject. Het zou wenselijk zijn als het in een later stadium verplicht wordt gesteld.”

Bewustwording
Er is nog te weinig aandacht voor gezonde gebouwen, merkt Wijma. De focus ligt nu vooral bij energiebesparing, om een kentering tot stand te brengen is meer bewustwording nodig. De VLA wil dat bewustwordingsproces aanjagen via het platform Binnenklimaattechniek, dat tijdens de afgelopen VSK werd gelanceerd. Hier is volop informatie te vinden over onder andere keurmerken, kwaliteitsstandaarden en tools om een gezond binnenklimaat te realiseren.

Technische ontwikkelingen
Ondertussen staat de techniek niet stil, er komen voortdurend nieuwe duurzame oplossingen op de markt. Ook op het gebied van ventilatietechniek en luchtbehandeling. Zo lanceren fabrikanten onder andere producten waarmee zowel geventileerd als gekoeld kan worden. Bovendien worden systemen slimmer, door de integratie met het Inernet of Things. Wijma krijgt de indruk dat de kleine installateur moeite heeft om het allemaal bij te benen. Terwijl het vakgebied een specialistischer karakter krijgt, blijft de kleine installateur zich als een generalist postioneren. Iemand die van vele markten thuis is en zowel de sanitaire installaties als ventilatiesystemen, verwarmings- en domotica-oplossingen kan realiseren in woningen.

Plug & Play
Het gevolg is dat fabrikanten steeds meer de installateur bij de hand gaan nemen. Door te prefabben, door Plug & Play oplossingen aan te bieden en/of actieve ondersteuning te bieden tijdens het ontwerp- en realisatieproces. “De installateur verandert daardoor in een soort projectmanager, die werkzaamheden (groten)deels uitbesteedt.” Die ontwikkeling krijgt nog een extra impuls door het gebrek aan monteurs. “Als we 100.000 woningen per jaar willen realiseren met de huidige pool aan monteurs, zullen we zelfs een stap verder moeten gaan. Ik verwacht dan ook dat op termijn door de voortschrijdende digitalisering robots en cobots normale verschijningen worden in werkplaatsen en op de bouwplaats. Ook zullen we als sector meer aan de slag gaan met het benutten van Big Data om installaties efficiënter en effectiever te monitoren en te onderhouden.”

Toekomst
Alle inspanningen zullen vruchten afwerpen, daar is Wijma van overtuigd. “Over 5 jaar zal het binnenklimaat in gebouwen gemiddeld gezien van een betere kwaliteit zijn dan nu het geval is. Met welke oplossingen dat precies wordt gerealiseerd is eigenlijk irrelevant, de beste of nieuwe, innovatieve oplossingen komen vanzelf wel bovendrijven.”

Ander relevant nieuws van onze redactie

Masterplan gebouwventilatie in de maak

Goede ventilatie in gebouwen helpt verspreiding van het coronavirus tegengaan. Maar wanneer is een gebouw goed geventileerd? Verschillende experts in ...
Verder Lezen

Vakcentrum voor erkend ventilatiemonteur van start

Op donderdag 24 september zijn de deuren geopend van het allereerste Vakcentrum Binnenklimaattechniek in Amersfoort. Aankomende en ervaren ventilatiemonteurs krijgen ...
Verder Lezen

Ventilatie nieuwe stijl

Heb je je wel eens afgevraagd waarom we een appartementengebouw van een totaal ander ventilatiesysteem voorzien dan een kantoorgebouw met ...
Verder Lezen

VLA en ISSO gaan intensief samenwerken

De Vereniging Leveranciers van Luchttechnische Apparaten (VLA) en het kennisinstituut bouw- en installatietechniek (ISSO) gaan intensief samenwerken om een gezond ...
Verder Lezen

Comfort verkopen

Gepubliceerd op

Waarom zijn luchtdichtheid en thermografie belangrijk voor de installateur? Het is een vraag waar de gemiddelde vakman zich niet dagelijks mee zal bezighouden. Toch valt er een wereld te winnen met een luchtdicht en goed geïsoleerd gebouw. Niet alleen op het gebied van energiebesparing, maar ook qua comfort én veiligheid.

Als een gebouw is opgeleverd en de gebruiker voelt tocht, ruikt geurtjes of krijgt het niet warm of voldoende koel zal deze altijd de W- installateur aanspreken met het verzoek om de installatie te controleren. Deze klachten kunnen worden veroorzaakt door een mogelijke luchtlekkage, waardoor het gebouw niet goed geïsoleerd is. Maar een gebrekkige luchtdichtheid brengt ook andere risico’s met zich mee. Zo kan gecondenseerd vocht zorgen voor kortsluiting. Er zijn kortom genoeg redenen voor de installatiebranche om samen met bouwkundige aannemers een goede luchtdichtheid volgens de nieuwe BENG berekeningsmethodiek te garanderen.

Meting luchtdichtheid

De luchtdichtheid van een gebouw wordt gemeten volgens een standaardprocedure die staat omschreven in de ISO 9972 en de door SKH beheerde BGS. Tot 1 januari 2021 wordt voor de eis voor luchtdoorlatendheid de EPC-berekening gebruikt, daarna zullen de BENG-regels van kracht zijn. In de berekening wordt een infiltratiewaarde genoemd, de zogeheten QV10 waarde. Deze waarde wil niet meer zeggen dan het maximaal toegestane luchtlekverlies bij een drukverschil van 10 Pascal.

Testmethodes

Om deze QV10 waarde te meten zijn er diverse testmethodes ontwikkeld. Zo zijn er methodes die met een drukstoot meten hoe snel de druk stijgt in een ruimte. Daarnaast is er een methode om met een ventilatiesysteem de druk in een ruimte te verhogen en vervolgens te kijken met welke snelheid de druk verandert in een drukvat. Maar beide methodes hebben het grote nadeel dat eventuele lekkageplekken niet kunnen worden gelokaliseerd.

Blowerdoortest

Daarom adviseren wij als adviseur om de luchtdichtheidsmeting uit te voeren met een blower. De blower zal zorgen voor drukverschillen en het lekverlies in de ruimte meten, zowel in over- als onderdruk en geeft daarmee de meest betrouwbare waarde van het werkelijke lekverlies. Een gecertificeerd bureau kan vervolgens een rapportage maken en aangeven waar de verbeterpunten liggen. Om de kwaliteit te borgen is het meer dan aan te bevelen om de metingen voor de luchtdichtheid uit te laten voeren door een partij die op zijn minst is aangesloten bij de NBvL (Nederlandse Branchevereniging voor luchtdichtheidsmetingen) en bij voorkeur door een gecertificeerde partij. Gecertificeerde partijen volgen namelijk regelmatig bijscholingstrajecten en zijn up-to-date qua kennis.

Thermografie

Er komt meer kijken bij thermografie dan je op het eerste gezicht zou zeggen. Eigenlijk zou een meting altijd moeten worden uitgevoerd door een gespecialiseerde thermograaf die minimaal een level 2 opleiding en een applicatietraining bouwkundige thermografie heeft gevolgd. Deze vakman behoort bovendien te beschikken over een thermografische camera met een resolutie van 240-320 pixels en het liefst nog meer.

Juiste randvoorwaarden

Het idee heeft postgevat dat er vrij eenvoudig aan de hand van het beeld dat een thermografie camera weergeeft, conclusies kunnen worden getrokken. Echter niets is minder waar. Thermografie kan alleen worden uitgevoerd onder de juiste en stabiele weersomstandigheden. Alleen dan zijn gebreken in de luchtdichting en isolatie, convectiestromen in de spouwmuur en vochtophopingen goed waar te nemen.

Brede scope

Medewerkers van gespecialiseerde adviesbureaus hebben minimaal een level 2 opleiding afgerond en verzamelen voldoende meetgegevens over zowel de binnen- als de buitenzijde van het gebouw om ruggespraak te kunnen houden en mogelijke afwijkingen te verklaren. Zo kan het gebeuren dat een ruimte ten opzichte van de overige ruimtes meer warmte lijkt te verliezen, maar in werkelijkheid een hogere binnentemperatuur heeft of er een koudebrug zichtbaar is, maar dat die te wijten is aan een latei of geveldrager. Dit zijn dan geen gebreken, maar mogelijk vooraf berekende afwijkingen die voldoen aan de gestelde eisen en zijn veroorzaakt door veranderende situaties zoals de genoemde hogere temperatuur.

Comfort verkopen

Het zal nu wel duidelijk zijn hoe belangrijk luchtdichtheid en thermografie zijn voor u als installateur. U verkoopt immers per slot van rekening grotendeels comfort. Maak voor het bouwproces de aannemer ervan bewust dat luchtdichtheid een vereiste is om installaties goed te laten functioneren, zodat ze het gewenste comfortniveau kunnen behalen. Vergeet hierbij niet dat ook geur of rook zich kan verplaatsen door een luchtlekkage. De aannemer kan de luchtdichting zelf aanbrengen mits hij hiervoor opgeleid is en gekwalificeerd personeel in dienst heeft. Vanwege de geldende garantievoorwaarden en de toepassing van duurzame systemen is het echter meestal verstandiger om de luchtdichting aan te laten brengen door gespecialiseerde bedrijven.

Zelf doen

Installateurs kunnen ook zelf op eenvoudige manieren luchtlekkages beperken:
• Dicht alle doorvoeren door de schil af met EPDM-manchetten. Denk hierbij aan dak- en geveldoorvoeren, leidingen voor de zonnepanelen, riool-, water- en gasleidingen door de vloeren. (Specifiek de standleiding en afvoer van het toilet door de vloeren).
• Als leidingen door een dampremmende/ luchtdichte laag heen worden gevoerd, herstel dan de dampremmer ter plaatse.
• Gebruik luchtdichte dozen voor elektra in holle wanden of holle bouwstenen.
• Dicht ook de elektra leidingen af daar waar deze door de luchtdichte laag van de woning heen gaan. Denk hierbij aan leidingen van de bel, zonwering (screen), buitenverlichting of leidingen naar de meterkast op de gang van een appartement 

Auteur: Marcel Nooijen, Raak Energie advies B.V.

Water recyclen

Gepubliceerd op

Met de Hydraloop is Nederland een interessante innovatie rijker. Het systeem recyclet douche- en badwater en daar profiteren zowel het milieu als de consument van. Bovendien heeft het bedrijf van Arthur Valkieser de grijswaterinstallatie in een aantrekkelijke verpakking gegoten en neemt het systeem nauwelijks ruimte in.

Iedere dag gebruiken we gemiddeld 133 liter drinkwater per persoon, voor douche en toilet, wasmachine, tuin en keuken. De komende 10 jaar zal de Nederlandse bevolking met één miljoen mensen groeien. Dan hebben we dus nog eens 133 miljoen liter water extra nodig – per dag.

Hete zomers

Ondertussen kampen we al met waterschaarste. En dat heeft alles te maken met het feit dat we steeds vaker te maken krijgen met hete zomers. Zo zal iedereen zich nog wel de warme maanden van 2019 herinneren. Er waren drie extreem warme perioden: eind juni, eind juli en eind augustus. Tijdens de hitte in juli werd de hoogste temperatuur sinds het begin van de metingen in Nederland waargenomen: 40,7 °C in Gilze Rijen op 25 juli. Met een gemiddelde temperatuur van 18,4 °C was ook augustus ruim warmer dan normaal (17,5 °C), waarbij het in de laatste week extreem warm was met een record-late landelijke Hittegolf.

Watervoorraad

Het KNMI was niet verbaasd. Onderzoeker Sybren Drijfhout schreef in 2018 al in het vaktijdschrift Nature Communications dat ons waarschijnlijk vier extra hete zomers stonden te wachten. Met de opwarming van de aarde zullen we daar vaker mee te maken krijgen. En dan komt natuurlijk de vraag aan de orde: hoe stellen we onze watervoorraad veilig?

Frisse blik

De Hydraloop zou, bij massaal gebruik, een belangrijke bijdrage kunnen leveren, aldus CEO Valkieser. De enthousiaste uitvinder was in zijn vorige leven actief in de mediawereld en dat heeft hem geen windeieren gelegd. Valkieser kon naar eigen zeggen met een frisse blik kijken naar het probleem, waarbij hij niet alleen oog had voor de technische uitdagingen, maar ook voor het esthetische element. “Ik vroeg me af waarom oplossingen om water te recyclen nauwelijks aansloegen. Volgens mij zijn er verschillende redenen aan te wijzen.”

Onpraktisch

Hij somt ze op: “Ten eerste hadden de bestaande oplossingen een groot vloeroppervlak nodig, wat in veel woningen problemen opleverde. Ten tweede maakten ze veelal gebruik van filters en membranen om het water te zuiveren. Die raken verstopt, in de praktijk hebben dergelijke systemen veel onderhoud nodig. Ten derde liep je al snel tegen de hoge kosten aan. Ten vierde was de vormgeving vaak onaantrekkelijk, ook niet echt een stimulans en tot slot was er geen gevoel van urgentie.”

Weloverwogen keuzes

Valkieser ontwikkelde een systeem dat in zijn behuizing slechts 0,27 m2 aan vloeroppervlakte inneemt. “Met de Hydraloop vangen we alleen het douche- en badwater op en niet water dat gebruikt wordt in de keuken en voor de toiletspoeling.” De reden ligt voor de hand: “keuken- en toiletwater zijn zwaarder verontreinigd. Als je dat wilt gaan recyclen heb je fors meer techniek nodig, dat werkt prijsopdrijvend.”

Procedé

Het opgevangen water wordt ontdaan van alle verontreiniging. Dat gaat in zes stappen. Door Sedimentation zinken de zwaardere deeltjes naar de bodem, waar ze worden verwijderd en door Floatation zweven de lichtere deeltjes naar boven, en worden afgeskimmed.
Met Dissolved Air Floatation worden luchtbelletjes geïnjecteerd in het vuile water, waar zich vuildeeltjes aan gaan hechten. Die stijgen naar de oppervlakte en worden weggespoeld. Via Foam Fractionation schuimen de zeepresten maar ook al het overige vuil er uit. De Aerobic Bioreactor breekt in een zuurstofrijke omgeving de vuildeeltjes af. Tot slot wordt met behulp van een UV-lamp het gereinigde water gedesinfecteerd, waarna het klaar is voor gebruik en wordt opgeslagen. Het gehele procedé neemt ongeveer 5 uur in beslag.

Standaard

Na de reinigingsbeurt is het water te gebruiken voor de wasmachine, toiletspoeling, zwembad of om de tuin te irrigeren. Het oogt helder. “We voldoen aan de nieuwe Europese standaard, die binnenkort gepubliceerd wordt, en zijn in het allerlaatste stadium van de Amerikaanse NSF 350 certificering.” Niet geheel toevallig, de ondernemer ziet grote mogelijkheden in de VS.

Warmte

De Hydraloop maakt daarnaast ook slim gebruik van de aanwezige warmte in het vuile water. “Het douchewater heeft een temperatuur rond de 31°C. Die warmte wordt deels via radiatie afgegeven aan de omgeving door de Hydraloop. Daarnaast gebruikt de wasmachine gerecycled water van 21 graden. Normaliter moet dat worden opgekrikt van een temperatuur tussen de 8 en 14°C tot bijvoorbeeld 40°C. Met de voorverwarming hoef je maar een kleinere afstand te overbruggen.”

Energiebesparing

Met de Hydraloop bespaart een doorsnee gezin op zijn energiekosten, rekent Valkieser voor. “Een gemiddeld gezin gebruikt ongeveer 6700 kWh op jaarbasis aan primaire energie. Door de Hydraloop gaat dat met 600 kWh omlaag. Het systeem zelf gebruikt ongeveer 200 kWh, dus op jaarbasis bespaar je ongeveer 400 kWh.”

Terugverdientijd

Met goed en deskundig onderhoud kan een gemiddelde Hydraloop zeker 20 jaar mee, zegt Valkieser. De terugverdientijd bedraagt ongeveer 15 jaar. “Maar dat is met de huidige watertarieven in Nederland. Je kan je natuurlijk voorstellen dat die omhoog zullen gaan, naarmate er vaker schaarste dreigt.” 

Duurzaamheid

Gepubliceerd op

Is stralingswarmte voldoende?

Een binnentemperatuur van eenentwintig graden kan de ene dag heel comfortabel zijn, terwijl die de volgende dag kil aanvoelt. Aspecten zoals wind (tocht), luchtvochtigheid en zoninstraling spelen een rol in hoe wij de temperatuur die we van de thermostaat aflezen, ervaren.

Zonlichttoetreding zorgt voor stralingswarmte. Over het algemeen ervaren mensen dit als prettige warmte. Niet alleen de zon straalt warmte uit, maar ook alles om ons heen. Je kast, tv en bankstel, maar ook je huisdier en je partner.

Gevoelstemperatuur
Omdat de vloer, wanden en plafond een groot oppervlak hebben, is de bijdrage aan de stralingstemperatuur van deze gebouwdelen ook groot. De stralingstemperatuur en luchttemperatuur tezamen vormen de operatieve temperatuur. Deze is te vergelijken met de gevoelstemperatuur van het weerbericht.

Belang isolatie
Bij gelijke luchttemperatuur (de temperatuur op de thermostaat) zal een woning waarvan vloer, gevels en dak slecht geïsoleerd zijn minder comfortabel aanvoelen dan een identieke maar goed geïsoleerde woning. Om dit onbehaaglijke gevoel te compenseren zal de thermostaat hoger gezet worden.

Infraroodpanelen
Ik merk de laatste tijd steeds vaker dat infraroodpanelen gepromoot worden als hoofdverwarming. Mogelijk is dit een consequentie van de verhoging van de PEF-factor in de BENG ten opzichte van de EPC, waardoor directe elektrische verwarming veel betere rekenresultaten oplevert. Het valt me echter op dat infraroodverwarming niet alleen voor nieuwbouwprojecten wordt aanbevolen, maar ook voor renovatietrajecten. De isolatie van bestaande woningen zou niet eens meer verbeterd hoeven te worden, krijg je dan te horen, waardoor flink bespaard wordt op de investeringskosten. Het argument dat aangedragen wordt, is dat de warmte van dergelijke panelen de gebouwmassa verwarmt (de stralingswarmte neemt toe) en daarmee indirect de luchttemperatuur gelijkmatig verhoogt.

Trias Energetica
De investeringskosten van dergelijke renovaties zijn inderdaad laag. Maar de energielasten vallen hoog uit. De Trias Energetica leert ons al jaren de volgende opeenvolgende stappen toe te passen: 1) beperk het energiegebruik, bijvoorbeeld door isolatie; 2) gebruik energie uit hernieuwbare bronnen, zoals warmtepompen en 3) gebruik eindige energiebronnen efficiënt. Infraroodpanelen met een hoog rendement zetten veel stroom om in warmte. Hiermee behoren zij tot stap 3 van de Trias Energetica. Zonder de gebouwschil te verbeteren en hernieuwbare bronnen te benutten, worden in feite stap 1 en 2 overgeslagen. En dat terwijl een goede invulling van stap 1 tot eenzelfde of gelijkmatigere stralingstemperatuur van vloer, gevels en dak leidt.

Energiebesparing
De energievraag reduceren door een goede thermische schil, triple glas en kierdicht bouwen, zal de oppervlaktetemperatuur van vloer, gevels en daken verhogen. Niet alleen het gedeelte dat door een paneel wordt aangestraald, maar over het volledige vlak van het gebouwdeel. De in de ruimte afgegeven stralingswarmte neemt dus toe, terwijl de tocht drastisch gereduceerd wordt en de luchtvochtigheid beter gestuurd kan worden. Alle drie hebben zij een positief effect op het comfort van de woning, zonder dat er verder extra energie aan te pas komt.

Vervolgstappen
Met eenvoudige installaties, zoals een efficiënt balansventilatiesysteem en warmtepompen met een beperkt vermogen, kan de woning vervolgens op de gewenste temperatuur gebracht worden. De renovatiekosten vallen dan wel hoger uit, maar de energiekosten zijn lager. Pleeg je dergelijke ingrepen op een logisch moment, dan kun je zelfs woonlastenneutrale renovaties uitvoeren.

Conclusie
Directe elektrische verwarming dient wat mij betreft beperkt te worden tot bijverwarming in reeds goed geïsoleerde woningen of als hoofdverwarming in zeer goed geïsoleerde passiefhuizen.

Jan Geerts, Adviseur Gezond, Comfortabel en Klimaatpositief wonen

Vakbus rijdt online door

Gepubliceerd op

De ontwikkelingen gaan snel. De samenleving vraagt om verduurzaming en de techniek heeft de sleutel in handen. Maar wat betekent dat voor de vakmensen? Welke stappen kunnen zij zetten? Nadenken over de toekomst stopt niet; ook niet in tijden van corona. In de online Vakbus worden de mensen in de techniek hierbij geholpen.

Vorig jaar startte Wij Techniek, het ontwikkelingsfonds voor de technische installatiebranche, met een initiatief in Zuid-Holland: de Vakbus. Deze bus kwam bij de bedrijven of op een locatie naar keuze om acht vakmensen te ondersteunen bij het maken van een plan rond de eigen ontwikkeling. Een pitstop met impact. Gezien het grote succes werd de pilot begin van dit jaar een landelijk project en Leonie Martens startte als projectleider. Maar toen kwam de lockdown…

Even slikken

“Ja, ik had het me anders voorgesteld. Ik begon aan een prachtig project en binnen nog geen drie weken lag het stil”, aldus Leonie. “En dan ga je even door een soort rouwfase. Het klinkt misschien gek. Maar ik had er zoveel zin in. De pilot had laten zien dat op deze manier met vakmensen in gesprek gaan echt meerwaarde heeft. Het is laagdrempelig, kleinschalig en komt naar de bedrijven toe. Alleen maar enthousiaste verhalen! In plaats van verder uitbouwen moest ik nu alle reserveringen afzeggen. Het was echt even slikken.”

Online

Maar Leonie en Wij Techniek begonnen ook direct over alternatieven na te denken. “We hebben echt gezien dat de Vakbus iets binnen de bedrijven kan doen. Het wil vakmensen regie geven over hun eigen ontwikkeling. En dat bij je eigen bedrijf, met je collega’s.” Dus er werd direct gedacht over andere manieren om de Vakbus door Nederland te laten rijden. “Alles ging online. Dus wij zijn ook gaan nadenken en al vrij snel zagen we mogelijkheden. Het programma kon blijven staan, alleen de vorm moest anders.”

Hetzelfde programma

Het programma in de Vakbus bestaat uit twee onderdelen. Enerzijds is er de toolboxmeeting, met keuze uit de onderwerpen: ‘werken zonder stress’, ‘fysieke belasting’ of ‘corona: veilig werken in de techniek’. Daarna wordt de workshop Waar sta jij in 2025? gegeven. Tijdens deze workshop worden de vakmensen aan de hand van een film meegenomen in de wereld van drie collega’s binnen de technische installatiebranche. Dit om hen te prikkelen na te denken over hun eigen ontwikkeling. Leonie: “Dit programma bleef ons uitgangspunt, want het zit gewoon goed in elkaar. Het ging veel meer om de vorm. Hoe kunnen we dit doen op afstand maar wel met impact? Vanuit Wij Techniek werkten we al gauw met MS Teams. En we zagen dat iedereen hier heel makkelijk aan kon deelnemen. Dat gold ook voor degenen die digitaal niet zo gewend waren; een mobiele telefoon heeft iedereen. Dus dat leek voor ons de geschikte digitale weg waarop de Vakbus kon gaan rijden.”

Andere sfeer

Maar één op één hetzelfde doen werkte natuurlijk niet. De vorm moest worden aangepast zodat het toch online aantrekkelijk kon blijven. Leonie: “Het moest veel interactiever. Dus we werken meer met stellingen, open vragen en hekenbare voorbeelden. Ook is het belangrijk dat alle deelnemers elkaar kunnen zien op het scherm; op dit moment kunnen maximaal zes mensen tegelijk meedoen. En het moest niet lang duren; maximaal 1,5 uur.” En dit alles leidde ertoe dat op 17 april de Vakbus online verder reed. Wat is het grote verschil met de live Vakbus? Leonie: “Het geeft gewoon een andere sfeer, maar het is zeker niet minder goed. Met acht mensen in de bus zit je meer in de werksfeer dan met zes personen online die ook vanuit huis deelnemen. Daardoor lijkt het bijna intiemer. Mensen delen mooie en ook persoonlijke verhalen en ervaringen en twijfels. Dat hadden we misschien vooraf niet verwacht.”

Enthousiaste reacties

Bij A. Hak doen ze veel om hun (jonge) medewerkers te boeien en binden. Zo steken ze aandacht én geld in de ontwikkeling van hun mensen. Young HAK, de jongerenclub binnen de grote organisatie, reserveerde bij Wij Techniek een Vakbus voor begin maart. Deze werd omgezet naar een Vakbus online. En de reacties waren enthousiast. Jordy van den Berg was één van de deelnemers. “Ik vond vooral de workshop ‘Waar sta jij in 2025’ interessant. Die had van mij wel langer gemogen ten opzichte van de toolbox die ervoor zat.” Dat de Vakbus geheel online was beviel goed. “Heel eerlijk: ik vind digitaal misschien zelfs wel beter. De Vakbus online was in kleinere groepjes. Iedereen was heel open en het is natuurlijk heel praktisch en vertrouwd zo vanuit je eigen huis.” Caglar Yilmaz was ook een van de deelnemers en zag echt de meerwaarde van de online variant. “Het is laagdrempeliger. Als je met onbekende mensen tegenover je zit, in een fysieke bus, is iedereen toch wat afwachtender. Online is ‘safer’ en kun je meer kwijt. Bovendien scheelt het reistijd en organisatie. Handig!”

Volgende halte

Maar na de Vakbus stopt het niet. De deelnemers kunnen zich meteen inschrijven voor een ontwikkelgesprek. Leonie: “Samen met de coach onderzoeken de deelnemers welke stap nodig is om zich verder te ontwikkelen. Tijdens dat gesprek krijgt de deelnemer een waardebon van € 500,- voor de volgende stap in zijn of haar ontwikkeling. En we zien dat rond de 80% van alle deelnemers ook daadwerkelijk deze stap zet. Daar zijn we trots op. Het is niet alleen maar luisteren, maar het is ook doen! En dat is precies wat we wilden met de Vakbus.”

Toolbox met een koelbox

Met de online vakbus stopte het denken niet. Juist in de zomermaanden lagen er mogelijkheden om ook fysieke bijeenkomsten te houden. “We wisten dat op de korte termijn met acht mensen in de bus niet meer mogelijk is. Maar met de versoepeling konden er wel weer kleine bijeenkomsten plaatsvinden. En dat leidde tot een nieuw idee: toolbox met een koelbox. We komen met een speciale bus naar je bedrijf toe, waar de sessie buiten plaatsvindt, onder de luifel met een koelbox. En uiteraard op anderhalve meter afstand. En ook daar wordt enthousiast op gereageerd!”

Online blijft

Wat de toekomst gaat brengen is ook voor Leonie vanzelfsprekend moeilijk te voorspellen. De Vakbus blijft in ieder geval online doorrijden. “Want we hebben gezien dat het werkt”. Mensen zijn online goed bij elkaar te brengen. Dus ook al mogen we straks ook weer live rijden, we zullen deze online variant behouden. Het is ook niet meer weg te denken na deze afgelopen maanden. We zijn er in een rap tempo met elkaar gewend aan geraakt.” Zo zie je dat als ontwikkelingen snel gaan de branche ook hierin niet alleen mee moet, maar ook kan bewegen 

Vakbus online

Wil jij deze tijd gebruiken om je medewerkers te helpen ontwikkelen op een efficiënte, laagdrempelige en vooral ook veilige manier? Boek dan de Vakbus online. Zo kun je met de coronamaatregelen toch toolboxen inzetten. De workshops zijn vanuit huis te volgen. Het enige dat je nodig hebt is een goede internetverbinding en een (gratis) account bij Microsoft Teams. Ga naar

Warmtepomptrends

Gepubliceerd op

Vorige jaar maakte Nefit Bosch bekend 100 miljoen euro te gaan investeren in de verdere ontwikkeling van warmtepompsystemen. De technologiegigant is al sinds 1975 actief op de markt en heeft ruim 900.000 warmtepompen geplaatst. Welke trends signaleren zij? IZ sprak met drie deskundigen.

Bodemgebonden systemen, lucht-water warmtepompen, monoblocks, hybride oplossingen… Er zijn zoveel verschillende warmtepompsystemen dat je als installateur in de woningbouw soms door de bomen het bos niet meer kan zien.

Bodemgebonden systemen

De markt verandert, blijkt wel uit het gesprek met Nefit Bosch. Zo signaleert de fabrikant een groeiende interesse in bodemgebonden systemen. Met name in de nieuwbouw. De verklaring ligt voor de hand. “Bodemgebonden systemen hebben een aantrekkelijk rendement en ze produceren buiten geen geluid.” Nefit Bosch betrad onlangs zelf deze markt in Nederland met de introductie van de nieuwe Compress 7001i LWMF.

Specificaties

Deze modulerende bodemwarmtepomp heeft een gesloten, verticale aardcollector als bron. De Compress 7001i is ‘’BENG-ready’’ en leverbaar in drie vermogens: 8, 12 en 16 kW. De intelligente warmwaterbereiding met geïntegreerde voorraadboiler zorgt voor een royale hoeveelheid warm water. De Compress 7001i LWMF is de eerste van een serie bodemwarmtepompen die Nefit Bosch dit jaar introduceert, bestaande uit in totaal 15 verschillende types met een vermogensrange van 2 tot 80 kW.

Obstakels

Ondanks de groeiende populariteit van bodemgebonden systemen, zijn er nog obstakels te overwinnen. Zo opereert er maar een beperkt aantal grondboorbedrijven op de Nederlandse markt. Bovendien dient een installateur te beschikken over de juiste BRL-certificeringen om een grondgebonden systeem te installeren en eventueel te beheren. Zo is voor de aanleg en het beheer van het bovengrondse deel een BRL 6000-21-certificaat nodig. En is de BRL 11000 voor het ondergrondse deel ontwikkeld. Nefit Bosch anticipeert hier slim op door de installateur waar mogelijk te ondersteunen in het traject. Bijvoorbeeld door vaste samenwerkingsverbanden aan te gaan met grondboorbedrijven en de installateur van het ontwerp tot de daadwerkelijke realisatie te begeleiden. Denk bijvoorbeeld aan trainingen en een onlineprogramma dat helpt om de juiste warmtepomp te selecteren.

Prijs

Ook de prijs van grondgebonden systemen blijft een issue. Die ligt namelijk aanmerkelijk hoger dan bij een luchtgebonden oplossing. Nefit Bosch wil eindklanten overtuigen toch de keuze te maken door wat ze beschrijven als “meer warmtepomp aan te bieden voor hun geld”. Oftewel, blijven hameren op de goede rendementen, betrouwbaarheid en levensduur. Daarnaast steken ze ook in op installatie- en onderhoudsgemak om de installateur aan boord te krijgen. “Bodemwarmtepompen zijn doorgaans grote en zware apparaten, onder andere door de geïntegreerde warmwatertank. De nieuwe bodemwarmtepomp van Nefit Bosch lost dit probleem op, omdat de warmtepomp in twee delen kan worden getransporteerd. Een buffervat is voor deze warmtepomp niet nodig, wat tijd, ruimte en kosten bespaart. De intuïtieve opstartprocedure zorgt voor snelle en eenvoudige inbedrijfstelling. Service en onderhoud worden vergemakkelijkt door de uitneembare koudemiddelcircuitbox. De compressor, de warmtewisselaars en het elektronisch expansieventiel zijn zo eenvoudig toegankelijk.”

Luchtgebonden systemen

Niet alleen bodemgebonden systemen winnen aan populariteit, ook luchtgebonden oplossingen vinden gretig aftrek, merkt Nefit Bosch. “We hebben net een periode achter de rug waarin we de afzet van monoblock-systemen fors zagen groeien. Daar is nu een zekere stabilisatie in te zien. Split-systemen daarentegen mogen zich wel verheugen op een groeiende belangstelling. Zowel als stand-alone oplossing als onderdeel van een hybride installatie. Wij denken dat het met prijsverschillen te maken heeft”. Daarnaast blijkt de vraag naar kleinere vermogens sneller te groeien dan de behoefte aan grote vermogens. “Dat heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat onze woningen steeds beter worden geïsoleerd, waardoor de warmtevraag is gedaald.”

Geluid

Ook in dit segment zijn nog obstakels te overwinnen. Die zijn voor een deel, helaas, eerder geworteld in de perceptie van de eindklant dan in de realiteit. Neem nu het geluidsprobleem waar volop aandacht voor is in de Mainstream media. Er zijn inmiddels de nodige oplossingen op de markt om het geluid te dempen (bijvoorbeeld omkastingen). Daarnaast doen fabrikanten ook alle mogelijke moeite om zelf het geluidsniveau omlaag te brengen, door bijvoorbeeld extra stille buitenunits te maken. In 2021 komt er een nieuwe geluidsnormering voor warmtepompen. “Voor een aantal buitenunits zal het toch kritisch worden”, voorspelt Nefit Bosch. De fabrikant blijft dan ook wijzen op het belang van de juiste dimensionering van de warmtepomp en de keuze van een goede opstelplaats.

Toekomst

Ook voor de verschillende varianten van luchtgebonden systemen is een gouden toekomst weggelegd, denkt Nefit Bosch. “De all electric-systemen vinden steeds beter hun weg in de nieuwbouw, mede vanwege het gasverbod. Zowel in monoblock- als split- uitvoering. In de bestaande bouw ligt er een groot potentieel voor hybride installaties, bestaande uit een warmtepomp en cv-ketel. Gezien de strengere geluidsnormering die op komst is, verwacht ik dat de afzet van monoblock-systemen weer zal aantrekken.”

Prijs

We kampen met een schreeuwend gebrek aan warmtepompmonteurs. En dat zal voorlopig nog wel zo blijven. Door steeds meer te gaan prefabben en kant-en-klare warmtepompunits te leveren, helpt de fabrikant de installateur om tijd te besparen. Wat ongetwijfeld ook zijn uitwerking zal hebben op de prijs. “Eigenlijk zijn er drie variabelen in het verhaal die de prijs bepalen”, zegt Nefit Bosch. “Warmtepomp, installatietijd en afgiftesysteem.” De fabrikant voorspelt dat de installatietijd korter zal worden, onder andere door plug & play oplossingen. Ook de kosten van warmtepompen en afgiftesystemen zullen dalen, maar niet enorm omlaag gaan.

Connectiviteit

Connectiviteit is een ander sleutelwoord voor de toekomst. Zowel digitaal als fysiek worden verschillende installaties meer en meer met elkaar geïntegreerd. Via internetmodules in de warmtepompen zelf en de aansluiting op gb-systemen en apps wordt het steeds eenvoudiger om beheer op afstand uit te voeren en de verschillende installaties op een zo efficiënt mogelijke wijze te laten samenwerken.

Concurrentie

Met zo’n stevige marktpositie is het de vraag hoeveel ruimte er nog is voor concurrerende systemen. Nefit Bosch denkt vooral dat warmtenetten en waterstof hoge ogen gooien. Warmtenetten omdat ze goed toepasbaar zijn in dichtbebouwde wijken, en waterstofketels omdat de installateur al grotendeels bekend is met de techniek. “Maar dat gaat pas lopen als ze een goedkope manier hebben gevonden om grote hoeveelheden groene waterstof te produceren.” Nog even geduld dus 

De luchtroute

Gepubliceerd op

Het wordt steeds aannemelijker dat het coronavirus zich ook via de lucht verspreidt in binnenruimtes. Nader onderzoek hiernaar is noodzakelijk, maar kost tijd. Toch is het nu al van belang hier rekening mee te houden, stellen Marius Klerk en Elyane Khoury. Zij geven praktische tips aan de installateur.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Volumestroombegrenzer

Gepubliceerd op

Een hotel heeft problemen met wisselingen in douchewatertemperatuur. Tijdens het douchen fluctueert de watertemperatuur voortdurend. Gasten klagen over een oncomfortabele en zelfs gevaarlijke situatie. Die situatie moet verbeterd worden. Welke aanpak werkt het beste?

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Koudemiddelen

Gepubliceerd op

Hij staat wel bekend als de éminence grise van de koudetechniek. Professor Henk van der Ree is inmiddels 80, maar volgt alle ontwikkelingen nog op de voet. “Er komen steeds meer koudemiddelen op de markt, ik denk dat installatiebedrijven zich in de komende jaren gaan specialiseren.”

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Inclusief denken

Gepubliceerd op

Vakmensen zijn er in allerlei soorten en maten; dat is de kracht van de techniek. Bedrijven met een diverse groep vakmensen zijn veelzijdiger, creatiever en innovatiever. Toch kan het voor een leidinggevende soms een uitdaging zijn om met medewerkers met verschillende karaktereigenschappen, vaardigheden en achtergronden om te gaan.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Pompen of verzuipen?

Gepubliceerd op

Een warmtepomp ‘pompt’ warmte van waar-die-is naar waar-die-moet-zijn. Verwarmen of koelen met ‘gratis’ omgevingswarmte met een zéér hoog rendement op (duurzame) elektriciteit. Dat de warmtepomp een belangrijk antwoord is op de klimaatverandering is onbetwist, maar er is ook discussie.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Circulaire installaties

Gepubliceerd op

Het komende decennium gaan we als branche over op circulaire gebouwinstallaties, daar is geen twijfel over mogelijk, volgens Merosch. Het adviesbureau heeft in samenspraak met leveranciers de afgelopen tijd al verschillende circulaire installaties weten te realiseren. Adviseur Nordin Oudshoorn weet er meer over.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Veilig en gezond

Gepubliceerd op

Veilig en gezond werken loont. Maar vaak vereist het de beschikbaarheid van zowel actuele kennis als praktische handvatten. Daarom geven de adviseurs van ArboTechniek kosteloos advies aan bedrijven zodat zij veilig en gezond werken binnen hun bedrijf nóg beter kunnen stimuleren. Masja Van Loy, één van de adviseurs, vertelt hoe zij in haar eerste maanden bedrijven op weg heeft geholpen naar een veiligere en gezondere werkomgeving.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Ventilatie nieuwe stijl

Gepubliceerd op

Heb je je wel eens afgevraagd waarom we een appartementengebouw van een totaal ander ventilatiesysteem voorzien dan een kantoorgebouw met dezelfde omvang? Ieder appartement krijgt zijn eigen ventilatie-unit, terwijl in het kantoorgebouw een centrale ventilatie-unit wordt geplaatst. Gek toch? Tim Beuker van BBA Binnenmilieu hield er tijdens de VSK een lezing over.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Gereedschapstrends

Gepubliceerd op

Twee jaar geleden veranderde het voormalige Hitachi Power Tools zijn merknaam in HiKoki. De fabrikant kan dus bogen op meer dan 70 jaar ervaring, want de gereedschapsreus zag in 1948 al het levenslicht. Welke trends signaleert deze expert op haar vakgebied? IZ sprak met Salesmanager Ruurd van der Vegt.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Levend verleden

Gepubliceerd op

Jaap Schut was 15 jaar oud toen hij in het bedrijf van zijn vader stapte. Net 20 jaar geworden, werd hij eigenaar en dat zou hij tot aan zijn pensioen in 2017 blijven. Al die jaren verzamelde hij historisch gereedschap en oude installaties. Van antieke geisers, baden en gaskachels tot afsnijtangen en een heuse bitumenketel.

Lees het artikel op installateursZaken.nl of in IZapp

Op onze nieuwsbrief abonneren

Alleskunners

Gepubliceerd op

Sipke Hoekstra stapte van E over op W. De Friese vakman is daardoor van alle markten thuis, wat hem onlangs nog van pas kwam toen hij een oude woonboerderij mocht omtoveren tot bedrijfsruimte.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Op onze nieuwsbrief abonneren

Installatiethriller

Gepubliceerd op

De Belgische Stephan Swertvaegher heeft al jaren een eigen installatiebedrijf. Sinds kort is hij daarnaast ook schrijver. Recentelijk verscheen zijn debuut ‘Ik weet waar je zit’. Met in de hoofdrol: een installateur.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Op onze nieuwsbrief abonneren

Nu voor later

Gepubliceerd op

Hij had zijn woning al een opknapbeurt gegeven, de volgende stap was om de kapsalon onder handen te nemen. Het doel: een energieneutraal bedrijfspand realiseren. Jeroen Peels kan inmiddels terugkijken op een geslaagde renovatie. De energierekening behoort binnenkort tot het verleden en zijn vastgoed is fors gestegen in waarde. IZ sprak met een bevlogen ‘early adapter’ in kappersland.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Op onze nieuwsbrief abonneren

Denken in concepten

Gepubliceerd op

Aardgasloos wonen staat in Nederland hoog op de agenda. Maar hoe en in welke stappen kunnen we dit bereiken? Volgens Jaga Climate Designers is samenwerking hét sleutelwoord. Jaga is aangesloten bij diverse initiatieven en concepten die verduurzaming van de Nederlandse woningbouw willen versnellen, bereikbaarder en toegankelijker willen maken, zoals stichting Happy Balance, Urgenda, the FCTR E, HomeQgo en Klimaatmissie Nederland.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Ventilatiefouten

Gepubliceerd op

We zien tegenwoordig de meest ingewikkelde installaties ontwikkeld worden om de duurzaamheidsvraag te beantwoorden. Een perfecte ventilatie in de woning wordt hierdoor dan ook steeds belangrijker. Maar is de installatie altijd correct toegepast?

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

“Puinruimen”

Gepubliceerd op

Chris Zijdeveld voorzag al in de jaren 70 Schiedam van energiezuinige en comfortabele huizen. Later was hij als adviseur betrokken bij vele vernieuwende projecten. Zijdeveld is niet alleen vertrouwd met overheidsbeleid en duurzaam ontwerpen, maar geeft ook advies over de toepassing van innovatieve producten.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Scherp zicht

Gepubliceerd op

De gemeente Emmen en enkele bedrijven hielden vorig jaar bij De Groot Installatiegroep een bijeenkomst over de aanpak van laaggeletterdheid in bedrijven. Het was het begin van een actieve aanpak binnen het bedrijf van het thema. Maar dan wel met de expertise van stichting Lezen en Schrijven. Een avontuur op zich.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Zuinig ventileren

Gepubliceerd op

De werkomgeving van de installateur verandert. Eisen op het gebied van duurzaamheid en de verdere inburgering van BIM dwingen de branche om te innoveren. Wat betekent dit voor de rol van de traditionele installateur?

De installatiesector verandert in een snel tempo. De branche krijgt een steeds meer innovatief karakter, waarbij de installateur in een vroeg stadium – bijvoorbeeld via BIM – al bij een project wordt betrokken. In de praktijk betekent dit dat de installateur de rol van adviseur toegewezen krijgt. Naast de installatietechnische aspecten zal de installateur gaan adviseren over bijvoorbeeld bouwfysica. Iedereen die een gebouw bezit, is namelijk bezig met het terugdringen van de warmtevraag. De energietransitie schrijft gebouwbezitters voor om zwaar te isoleren.

Veranderend binnenklimaat

Verbeterde isolatie en een hogere luchtdichtheid hebben ook een keerzijde.
Wanneer een gebouw geheel luchtdicht wordt afgesloten, is frisse lucht namelijk geen vanzelfsprekende factor meer. Een gebrek aan goede ventilatie kan leiden tot comfortproblemen, zoals een opeenhoping van warmte en vocht, schimmelvorming en muf ruikende ruimtes. Het binnenklimaat wordt daarom een alsmaar belangrijker onderwerp in het ontwerp van het gebouw. Door deze veranderingen in de markt is een ventilatiesysteem werkend op zonne-energie een welkome aanvulling op de al bestaande ventilatiesystemen.

Op basis van zonne-energie

Het Solar Star ventilatiesysteem is een mechanische ventilator die op een natuurlijke basis werkt. Met de zon als bron van energie speelt het systeem in op de veranderende eisen op het gebied van duurzaamheid en milieuvriendelijkheid. Het ontwerp van het Solar Star ventilatiesysteem type 2400 voldoet aan de huidige bouwfysica eisen in de installatiebranche. Wanneer de ruimte is voorzien van luchtaanvoer (een vereiste), verdrijft de Solar Star warmte en neutraliseert vocht. Met het toepassen van een energieneutraal ventilatiesysteem heeft een gebouw een langere levensduur en wordt de energierekening voor het koelen van het gebouw verlaagd.

Eigenschappen

De Solar Star 2400 is voorzien van een borstelloze DC-motor, die het geluid vermindert. Daarnaast is de Solar Star voorzien van lichtgewicht, polymere ventilatorbladen die trillingen minimaliseren. Het resultaat is een fluisterstille werking. Het aanwezige zonnepaneel maakt aansluiting op het energienetwerk overbodig. Dit maakt de mechanische ventilatie kosteloos. Wat betreft de waterafdichting en de aansluiting op het dak wordt gebruik gemaakt van de dakdoorvoeren van het Solatube daglichtsysteem Ø 35 cm. Zo is het mogelijk om de Solar Star in nagenoeg iedere dak situatie toe te passen en verloopt het montageproces zelf betrekkelijk eenvoudig 

Onbekende oudgediende

Gepubliceerd op

Hoewel de thermodynamische warmtepomp al zeker 30 jaar bestaat, is er nauwelijks een installateur te vinden die deze duurzame oplossing kent. “Jammer”, zegt Ate Reitsma van Frythermo Warmtepompen. “Dit systeem produceert buiten geen geluid, werkt ook bij -10°C en is eenvoudig modulair uit te breiden.”

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Sanitair op VSK 2020

Gepubliceerd op

Het is heel wat edities geleden dat VSK een volwaardig programma sanitaire producten liet zien. De beurs was ooit zelfs in het weekend open voor particulieren op zoek naar een badkamerinrichting. Een succes werd dat nooit en inmiddels lijkt het sanitair-gedeelte sowieso het ondergeschoven kindje van de beurs te zijn geworden. Reden voor IZ om wat extra aandacht aan enkele sanitaire noviteiten te besteden.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Zuivere binnenlucht

Gepubliceerd op

In het Overijsselse Raalte verscheen begin van dit jaar het indrukwekkende bedrijfspand van Pan Oston: 13.680 m2 waarvan 2.700 m2 kantoorruimte met showroom, verdeeld over twee verdiepingen. Dit bedrijf ontwikkelt, produceert en installeert al 50 jaar bandkassa’s, counters, express checkouts, zelfscanoplossingen, interactieve zelfbedieningsterminals en kiosksystemen. In juli vorig jaar ging de bouw van het nieuwe bedrijfspand van start. Vlint leverde én monteerde hiervoor in totaal dertig airsocks (textielen luchtverdeelslangen) in de kantoorruimtes, kantine en in de showroom.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Natuurlijk koudemiddel

Gepubliceerd op

Tijdens de Dag van de Warmtepomp verzorgde Michel van Bronkhorst een workshop over propaan. Volgens de ervaren trainer van GO° ontberen installateurs vaak nog de kennis om aan de slag te gaan met R290.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Droog stapelen

Gepubliceerd op

Technische ontwikkelingen gaan vaak sneller dan we als maatschappij kunnen bevatten. Dat geldt zeker in de nieuwbouw. Traditioneel, ambachtelijk bouwen verliest er rap terrein aan fabrieksmatig vervaardigde woningen. Met kant-en-klare installaties. Hoe ga je daarmee om als installateur?

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Gasloos verwarmen

Gepubliceerd op

Cv-ketelinstallaties worden meestal te ruim gedimensioneerd om onder alle klimaatomstandigheden het gewenste comfortniveau te kunnen garanderen. Bij warmtepompen werkt deze veiligheidsmaatregel juist tegen de installatie in, betogen drie deskundigen.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Data delen

Gepubliceerd op

Fabrikant Remeha liet het afgelopen anderhalf jaar uitgebreid onderzoek verrichten naar de bereidwilligheid van Belgen en Nederlanders om data van slimme thermostaten te delen. De installateur gaat een belangrijke rol spelen in het acceptatieproces.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Dag van de Warmtepomp

Gepubliceerd op

Bouwbedrijven veranderen de komende decennia in hightechbedrijven, waarin de meest innovatieve bouwtechniek, klimaattechniek en installatietechniek zich nauw met elkaar verweven. Robots worden ingezet die panelen maken waarmee woningen worden voorzien van nieuwe muren en daken. Technici hoeven alleen nog maar de prefab-leidingen aan te koppelen, zodat warmtepompen – wellicht verwerkt in de daken en de muren – hun werk kunnen doen.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Installatieadviseur 2.0

Gepubliceerd op

Moderne woninginstallaties zijn zo omvangrijk en complex, dat opdrachtgevers moeten meedenken over de keuzes. Vaak wenden zij zich echter slecht voorbereid tot de installateur, wat leidt tot tijdverlies, onbegrip en ontevredenheid achteraf. Adviseur Sjoerd Eegerdingk bedacht een oplossing waar zowel de installateur als opdrachtgever profijt van hebben.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl of in de app

 

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Het Balanshuis

Gepubliceerd op

Net na het einde van de crisis, staken ze de koppen bij elkaar. Een adviseur, architect, aannemer en enkele andere partijen. Ze wilden de bestaande woningvoorraad op een haalbare en betaalbare wijze verduurzamen. En zo werd het ‘Balanshuis’ geboren.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

De nieuwe vakmens

Gepubliceerd op

De technische installatiebranche ontwikkelt zich voortdurend. Nieuwe kennis, nieuwe technologieën, nieuwe uitdagingen. De vakmensen in de branche ontwikkelen mee. Ze volgen coachingstrajecten, nemen deel aan cursussen en investeren in hun toekomst. Zij nemen regie over hun loopbaan om niet alleen nu, maar ook in de toekomst inzetbaar te blijven. Maar hoe doe je dit? Hoe pas je je aan? Hoe ga je om met de ontwikkelingen in de branche, maar ook met jouw eigen dromen en wensen? Vier vakmensen – drie werknemers en een werkgever – vertellen vanuit eigen ervaring hoe zij werken aan duurzame inzetbaarheid in een veranderende branche.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

History meets design

Gepubliceerd op

Op de Kloveniersburgwal in Amsterdam ligt een prachtig monumentaal pand uit 1883. Dit architectonische huzarenstuk in hartje hoofdstad is niet het eerste waar je aan denkt wanneer je je een gasloos pand voorstelt. Toch is juist dit pand na een grondige renovatie volledig onafhankelijk van gas – voor zowel verwarming als koeling.

Lees het artikel verder op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Duurzaam verwarmen

Gepubliceerd op

Wat verstaan we eigenlijk onder verwarmen? Hebben we als branche nog wel een reëel beeld van de klantwensen als het om warmte gaat? We zijn soms zo geobsedeerd door verduurzaming, dat we de warmtebehoeften van bewoners ondergeschikt lijken te maken aan onze drang om energie te besparen.

Lees het artikel op installateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Een leven lang leren

Gepubliceerd op

Onze maatschappij verandert in een rap tempo en dat heeft ook grote gevolgen voor de installatiebranche. Waar 10 jaar geleden nog in futuristische termen werd gesproken over VR, IoT en duurzame energiesystemen, zijn deze technieken nu al aardig ingeburgerd. Hoe blijf je bij als vakman?

Lees het artikel op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

LT-warmtenetten

Gepubliceerd op

LT-netten zijn in opkomst. Sebastiaan Knepper studeerde er onlangs op af. Aan IZ vertelt hij waarom deze duurzame verwarmingsmethode een interessant alternatief vormt voor de veelbesproken warmtepomp. Knepper voltooide recentelijk zijn studie Sustainable Energy Technology aan de TU Delft. Zijn eindscriptie had als titel ‘Meeting heat demands in Dutch existing homes using Low Temperature District Heating’. In de toekomst wil de twintiger graag zijn expertise op het gebied van LT-netten verder uitbouwen, bij voorkeur uiteraard in een professionele setting.

Lees het artikel op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Topstaaltje renovatie

Gepubliceerd op

RIHO Climate Systems is een trouwe exposant op ‘Hardenberg’. Ook dit jaar staat de fabrikant van klimaatoplossingen weer op de beurs. Aan IZ vertelt dga Jurgen Riethorst waarom het van belang is om aanwezig te zijn en over een fraai project dat hij onlangs mocht voltooien.

Lees het artikel op InstallateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Op onze nieuwsbrief abonneren

Vrolijke klimaattechnicus

Gepubliceerd op

“Ik word gewoon heel vrolijk van mijn werk”, zegt Hans Markies, technisch specialist bij Strukton Worksphere in Utrecht. “Door mijn werk help ik mee aan oplossingen voor meer duurzaamheid en een beter milieu. Dat past bij mijn levensovertuiging: ik vind dat we goed voor ons klimaat en onze planeet moeten zorgen. In de klimaattechniek zie ik steeds meer technische mogelijkheden ontstaan die daaraan bijdragen

Lees het artikel op installateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen

Toekomstbestendig

Gepubliceerd op

Bij wie kan je het best te rade gaan voor een totaaloverzicht van alle trends? Precies bij de groothandel. IZ ging in de aanloop naar ‘Hardenberg’ op bezoek bij exposant Wasco. “Koeling wordt steeds belangrijker, disciplines groeien naar elkaar toe en de warmtepomp zal ook andere duurzame oplossingen naast zich moeten dulden.

Lees het artikel op installateursZaken.nl

Cursussen en Workshops

  • Geen evenementen